قربى 2 - * ( قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ) * شورى : 23 . ظاهرا الف و لام در « القربى » عوض از مضاف اليه است و تقدير آن « قرباى » مىباشد يعنى از شما براى تبليغ رسالت مزدى نميخواهم مگر دوستى خويشان و اهل قرابتم را ، استثنا ظاهرا متصل و « اجرا » نكره در سياق نفى مفيد عموم است يعنى هيچ مزدى جز اين مزد نميخواهم « قربى » در اين صورت يا مصدر بمعنى فاعل است بمعنى قريب و يا در آن چنان كه كشّاف گفته اهل مقدر است يعنى « اهل قرباى » .
در آيهء ديگر آمده * ( قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا ) * فرقان : 57 . در اين آيه هم اتخاذ سبيل بسوى خدا اجر شمرده شده ، چون در اين آيه نيز * ( « مِنْ أَجْرٍ » ) * نكره در سياق نفى و مفيد عموم است لذا بايد مودّت قربى و اتخاذ سبيل هر دو يكى باشند و گرنه معنى دو آيه قابل جمع نخواهد بود از اينجا پى ميبريم كه مودّت قربى بمعنى دوست داشتن و پيروى از آنها است و مودّت بدين معنى همان اخذ سبيل بطاعت خداست ، پس پيروى از ذى القربى كه اهل بيت عليهم السلام باشند رفتن راه خداست و چون اين پيروى در واقع بنفع پيروان آنهاست لذا در آيهء ديگر آمده : * ( قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى الله ) * سباء : 47 . بگو آنچه از اجر خواستم بر له شماست مزد من فقط بر عهدهء خداست يعنى پيروى ذى القربى كه عبارت اخراى اتخاذ سبيل بسوى خداست بسود شماست .
اينكه در بارهء آيهء اول با استناد به دو آيهء بعدى گفته شد از هر حيث درست و مطابق روايات نيز هست ، در اين باره وجوه و اقوال ركيكى نيز نقل شده كه احتياجى بنقل آنها نيست .
در مجمع البيان از امام سجاد و باقر و صادق عليهم السلام و سعيد بن جبير و عمرو بن شعيب نقل شده كه معنى آيه اين است : اينكه قرابت و عترت مرا دوست بداريد و حق مرا
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 295
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٢٩٥