آن مىباشد بعبارت ديگر : تكريم راجع بذات انسان و اراده و تفكر او و تفضيل راجع بتصرّفات او در عالم ماده و مهار كردن و زير فرمان كشيدن موجودات جهان است . در بارهء اين آيه مطالب ديگرى نيز گفته شده ولى نگارنده به آنچه گفته دلگرم است . و اللَّه العالم .
فضو :
اتّساع . « فضا المكان :
اتّسع » . * ( وَكَيْفَ تَأْخُذُونَه وَقَدْ أَفْضى بَعْضُكُمْ إِلى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً ) * نساء : 21 . طبرسى فرموده :
افضاء بشىء رسيدن به آنست با ملامست اصل آن از فضاء بمعنى وسعت است اقرب الموارد « افْضى فُلانٌ إِلى فُلَانٍ » را رسيدن شخصى بشخصى معنى كرده و گويد حقيقتش آن است كه يكى بفضاء ديگرى رسيد . در نهج البلاغه خطبهء 173 فرموده : « وَما ابْقَى شَيْئاً مِمَّا يَمُرُّ عَلى رَأْسِى الَّا . . . افْضى بِه إِليَّ » رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله از آنچه بسر من خواهد آمد چيزى نگذاشت مگر آنكه به من رسانيد . ( و اطلاع داد ) . آيه در بارهء آنست كه مهريّهء زنان را از روى ظلم از دستشان نگيريد يعنى : چطور آن را از دست زن ميگيريد حال آنكه بعضى از شما ببعض ديگر رسيده است ( و با رسيدن به يكديگر و ايجاد علقهء زوجيّت مثل يك وجود شدهايد ) و زنان از شما پيمانى محكم گرفتهاند . ظاهرا مراد ، پيمان عقد است كه مرد مهريّه را بواسطهء عقد ازدواج به عهده ميگيرد .
در مجمع از ابن عباس نقل شده « افضى » در آيه كنايه از جماع است و بقولى مراد خلوت صحيح با زن است مقاربت باشد يا نه . اين كلمه بيشتر از يك بار در كلام اللَّه يافته نيست .
فطر :
شكافتن . و شكاف طبرسى فرموده : « اصل الفطر : الشق » راغب شكافتن طولى گفته است .
تفطَّر و انفطار : شكافته شدن .
* ( تَكادُ السَّماواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْه . . . ) * مريم :
90 . نزديك است آسمانها از آن نسبت بشكافد . * ( إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ ) * انفطار :
1 . آنگاه كه آسمان بشكافد مثل : * ( إِذَا ) *