* ( فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ) * اسراء : 70 .
تكريم بمعنى گرامى داشتن و محترم كردن است و آن ظاهرا بواسطهء عقل و تفكَّر و اختيار است كه خداوند به انسان عطا فرموده و به همان وسيلهء لياقت خليفة اللَّه بودن را پيدا كرده است . چنان كه ابليس در اين باره به خدا عرض كرد : * ( أَ رَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ . . . ) * اسراء : 62 . مرا خبر ده از اينكه بر من برترى دادى و گرامى داشتى . نظر ابليس از تكريم همان خلافت آدم است و آن نبود مگر در اثر استعداد انسان و نيروى عقل و تفكر و طرز ساختمان بدن او .
جملهء * ( « وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ » ) * از نتائج تكريم است كه بشر بدان وسيلهء به اينها دست يافت .
امّا جملهء * ( « وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » ) * باحتمال قوى اين تفضيل نيز از نتائج تكريم است و اگر نيروى عقل و تفكَّر در بشر نبود اين تفضيل عايد او نميشد و آن تفضيل ثوابى و اخروى نيست بلكه تفضيل از حيث استعداد و تصرّف در عالم و تسخير موجودات مادّى و استفاده از آنها است ، على هذا اين مسئله بميان نميايد كه بشر افضل است يا ملك ؟ .
مراد از * ( « مِمَّنْ خَلَقْنا » ) * عموم مخلوق است اعمّ از فرشتگان و غيره و از اينكه : بشر از بسيارى از مخلوقات از حيث استعداد و تسخير برتر است لازم ميايد كه بعضى از مخلوقات از بشر از جهاتى برتر باشند ، در اينجا نبايد فقط بسراغ ملك رفت بلكه ملك و بسيارى از جنبندگان از جهاتى از بشر برتراند امروز در كاوشهاى علمى روشن شده كه امثال مورچه ها ، موريانه ها ، زنبوران عسل و غيره و غيره طورى در عالم تصرّف ميكنند كه از بشر ساخته نيست و نخواهد بود .
خلاصه اينكه به نظر نگارنده :
تفضيل از متفرّقات تكريم و از نتائج
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 191
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٩١