آمده « لا تسبّوا الدّهر فانّ الدّهر هو الله » در كشّاف نيز عين عبارت مجمع البيان نقل شده است . طبرسى فرموده : تأويل حديث آنست كه اهل جاهليّت حوادث و بلاها را بده نسبت داده و ميگفتند زمانه چنين و چنان كرد حضرت فرمود :
فاعل اين كارها خداست ، فاعل آنها را سبّ نكنيد . بعضى گفتهاند :
مقصود آنست : دهر را فحش ندهيد زيرا گرداننده و مدبّر دهر خداست ولى وجه اوّل بهتر است زيرا كلام عرب پر است از اينكه نسبت افعال خدا را بدهر ميدادند اصمعى گويد :
يك اعرابى كسى را مذمت ميكرد گفت « هو اكثر ذنوبا من الدّهر » .
در نهايه وجه دوّم را گفته است و ميگويد : معنى حديث آنست كه اگر شما زمانه را بد گوئيد آن به خدا ميرسد زيرا آورندهء اين حوادث خداست و نيز گفته در روايت ديگر آمده « فان الله هو الدهر » .
در الميزان ذيل آيهء اوّل از درّ منثور از ابو هريره حديثى نقل شده كه مؤيّد وجه ثانى است حضرت رسول صلَّى الله عليه و آله فرمود : خدا فرموده : ابن آدم آنگاه كه دهر را سبّ مىكند نگويد زيانكار باد دهر زيرا دهر منم ، شب و روز را ميفرستم و چون بخواهم نگاه ميدارم .
در تفسير ابن كثير چند روايت در همين مضمون نقل شده است .
نا گفته نماند روايت فوق در جامع الصغير سيوطى باب لا و در مجمع البحرين نيز نقل شده است .
در قاموس ميگويد : دهر گاهى از اسماء حسنى شمرده مىشود . بگمانم علَّت اين سخن همان حديث فوق باشد كه فكر كرده دهر از نامهاى خداوندى است .
دهق :
پر كردن . * ( « إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفازاً . حَدائِقَ وَأَعْناباً . وَكَواعِبَ أَتْراباً . وَكَأْساً دِهاقاً » ) * نباء : 31 - 34 دهق چنان كه طبرسى و راغب گفته بمعنى پر كردن است « دهق الكأس دهقا : ملاءها » دهاق در آيهء شريفه ظاهرا مصدر به معناى مفعول است يعنى كاسهء پر شده و بقول