صدر آيهء دوّم و نيز آيهء 39 در سورهء حجّ مطالعه شود .
توضيح آيهء اخير در « بيع » گذشت .
دفق :
جهيدن . دافق : جهنده راغب آن را جريان شديد گفته كه همان جهيدن است * ( « فَلْيَنْظُرِ الإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ . خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ » ) * طارق : 6 معنى اين آيهء بطور تفصيل در « ترب » گذشت . اين كلمه در قرآن فقط يك بار آمده است .
دكّ :
( بر وزن فلس ) كوبيدن .
زمين نرم . در صحاح ميگويد :
دكّ بمعنى كوبيدن است و « دككت الشّىء دكَّا » آنوقت گويند كه آن را بكوبى و با زمين يكسان كنى . راغب ميگويد : دكّ بمعنى زمين نرم و هموار است . قاموس آن را كوبيدن و منهدم كردن گفته و گويد : دكَّة و دكَّان بنائى است كه سطح زمين آن را براى نشستن هموار كنند .
در نهج البلاغه خطبهء 107 در بارهء قيامت فرموده « و دك بعضها بعضا من هيبة جلالته » يعنى بعضى از زمين بعضى ديگر را كوبيد و هموار كرد از ترس جلالت خدا .
على هذا دكّ هم مصدر آمده و هم اسم ، اقرب الموارد نيز چنين گفته است .
* ( « كَلَّا إِذا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا دَكًّا » ) * فجر : 21 * ( « وَحُمِلَتِ الأَرْضُ وَالْجِبالُ فَدُكَّتا دَكَّةً واحِدَةً » ) * حاقّه : 14 .
در اين دو آيهء دكّ مصدر استعمال شده است يعنى آنگاه كه زمين به سختى كوبيده و نرم شد .
ممكن است هموار شدن نيز منظور باشد زيرا در آيهء * ( « يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً . لا تَرى فِيها عِوَجاً وَلا أَمْتاً » ) * كه در « امت » گذشت دلالت بر هموارى زمين دارد .
اين آيات از تحوّل عجيب زمين در آيندهء قيامت حكايت ميكنند كه در « ارض » گذشت .
* ( « فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَه دَكَّاءَ وَكانَ وَعْدُ رَبِّي حَقًّا » ) * كهف : 98