دعاها باجابت نميرسد يا از آن است كه اجابت آن صلاح بنده نيست ، خدا ميداند و بنده نميداند در اين صورت دعا ، دعا نيست كه قبول شود بلكه نفرين است .
و يا آنست كه اخلاص در دعا نيست چون خدا فرموده « اذا دعانى - ادعونى » تا انسان قطع از علائق مادّى نكند و خدا را با اخلاص نخواند خدا را نخوانده است بلكه در حين دعوت به جاهاى ديگر نيز تكيه نموده است وقتى كه انسان خود را مضطرّ ديد و از هر درى نا اميد گرديد و فقط به خدا روى آورد حتما اجابت خواهد شد * ( أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاه وَيَكْشِفُ السُّوءَ ) * نمل : 62 مراد از اضطرار آنست كه راه علاج را از هر سو بسته ببيند . كلمهء مضطرّ روشنگر اخلاص در دعاست و آن در مقام ياء متكلَّم ، در دو آيهء فوق است مطلبيكه نبايد از نظر دور داشت تلاش بعد از دعا و در وقت دعاست بيشتر مردم فكر ميكنند كه اثر دعا بايد من حيث لا يحتسب باشد و ما كارى نكنيم و دعا بطور خرق عادت و يا نزديك به آن مستجاب باشد نه بلكه بايد پس از دعا و در حين آن تلاش كرد و در پى وسيله بود تا خدا مقصود را بر آورد * ( « وَابْتَغُوا إِلَيْه الْوَسِيلَةَ . . . » ) * .
گذشته از اينها اثر دعا نسبت به بنده ضرورى و غير قابل انفكاك است زيرا ياد آورى خدا و توجه بدرگاهش و استمداد از كبريائيش سبب قرب است و اين اثر پيوسته هست . در بارهء شرائط و اوقات و فضيلت دعا مطالبى است كه بايد در كتب اخبار از جمله كافى و وسائل ديده شود .
* ( أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمنِ وَلَداً وَما يَنْبَغِي لِلرَّحْمنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً مريم : 91 .
بيضاوى و زمخشرى گفتهاند « دعوا » ممكن است از « دعا » بمعنى نام نهاد باشد و ممكن است از « دعا » بمعنى نسبت داد باشد .
راغب گفته است دعا گاهى در جاى
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 345
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٤٥