ميرفت كه بشتاب حركت ميكنند .
خيلاء بمعنى تكبّر از روى خيال و فرض است و مختال بمعنى متكبّر از همين است * ( إِنَّ الله لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ ) * لقمان : 18 فخور كسى است كه مناقب خود را مىشمارد و برخ مردم ميكشد .
ولى تكبّر خود پسندى در نفس است .
اين كلمه در قرآن مجيد سه بار به كار رفته و در هر سه با لفظ فخور توأم است گوئى تكبّر از فخور بودن قابل انفكاك نيست .
* ( وَالْخَيْلَ وَالْبِغالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها نحل : 8 خيل بمعنى اسبان است و از لفظ خود مفرد ندارد بعقيدهء راغب اسبان را از آنجهت خيل گفتهاند كه هر كه به آن سوار شود در خود احساس تكبّر مىكند و بعقيدهء طبرسى علَّت اين تسميه آن است كه اسب در راه رفتن متكبّر است .
در مفردات ميگويد : خيل در اصل بمعنى اسبان و سواران است و در قول خداوند * ( وَمِنْ رِباطِ الْخَيْلِ ) * انفال : 60 هر دو مراد است و نيز در هر يك منفردا استعمال مىشود چنان كه روايت شده « يا خيل اللَّه اركبى » اى لشگر خدا سوار شو كه مراد سواران است و مثل قول آنحضرت « عفوت لكم عن صدقة الخيل » زكات اسبان را نسبت بشما عفو كردم كه مراد اسبان است .
نا گفته نماند كلمهء « يا خيل اللَّه اركبى » سخن حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله است كه چنان دستور ميداد ابن سعد عليه و على اتباعه لعائن اللَّه ، اين جمله را در كربلا بلشگريان منحوس خود گفت .
و خيل در آيهء * ( وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ ) * اسراء : 64 اسبان و سواران هر دو مراداند گر چه سواران شيطان نحوهء ديگراند و در « جلب » گذشت ولى در آيهء * ( « وَمِنْ رِباطِ الْخَيْلِ » ) * ظاهرا فقط اسبان مراد است و كلمهء « رباط » كه بمعنى بستن است مانع از ارادهء سواران است ولى در نهج البلاغه مواردى هست كه از خيل ، اسبان
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 320
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٣٢٠