جارى و ملحوظ است يعنى : اين كتابى است كه آيات آن روى يك غرض استوار شده و سپس با ملاحظهء همان غرض تفصيل داده شده و از هم جدا شده است . چنان كه الميزان گفته است .
و ممكن است مراد آن باشد كه آيات آن ابتدا به صورت بسيط بر قلب حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم القاء شده و سپس بوسيلهء جبرئيل و زبان مبارك آنحضرت تفصيل داده شده است .
فرض كنيد كسى هزار متر مربع زمين دارد و ميخواهد از آن به نحوى استفاده كند . دفعة بخاطرش ميافتد كه آن را چند دستگاه خانه بسازد و بفروشد آن خانه ها در مرحلهء اوّل در ذهن او كاملا فشرده و بسيطاند و اصلا نميداند كدام محل در بند و كدام محل صحن و كجا حمّام و كجاها اطاق و . . . خواهد شد ولى وقتى كه مهندس نقشهء آنها را روى كاغذ آورد ، اطاقها ، صحنها حمّامها ، زير زمينها از هم جدا و معيّن ميگردند .
قرآن كريم نيز ابتدا به صورت بسيط و فشرده و در قالب خدا شناسى و هدايت مردم بقلب شريف حضرت ختمى مرتبت صلَّى اللَّه عليه و آله از جانب خداوند القاء شده و سپس زبان آنحضرت و آمدن جبرئيل آن را مفصّل كرده و به صورت آيات فعلى در آورده است . و اين مستلزم نزول مكرّر قرآن است كه در « نزل » انشاء اللَّه خواهد آمد .
تحاكُم * ( يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ . . . ) * نساء : 60 تحاكم مخاصمه و محاكمه را پيش حاكم بردن است در اقرب گويد :
« تحاكموا الى الحاكم : تخاصوا اليه » يعنى ميخواهند محاكمه پيش طغيانگر ببرند .
حُكْم * ( وَعِنْدَهُمُ التَّوْراةُ فِيها حُكْمُ الله . . . ) * مائده : 43 مراد از حكم دستور و قضاوت خداست در آياتى نظير * ( آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ . . . ) * انعام : 89 شايد منظور از حكم قوّهء تشخيص و درك امور
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 162
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٦٢