و شايد قضاوت و داورى روى كتاب باشد .
حكمة :
با مراجعه باصل معنى كلمه ميتوان بدست آورد كه حكمت يك حالت و خصيصهء درك و تشخيص است كه شخص بوسيلهء آن ميتواند حق و واقعيّت را درك كند و مانع از فساد شود و كار را متقن و محكم انجام دهد على هذا حكمت حالت نفسانى و صفت روحى است نه شىء خارجى بلكه شىء محكم خارجى از نتائج حكمت است راغب گويد : حكمت رسيدن به حق بواسطهء علم و عقل است . در مجمع ذيل آيهء 32 بقره گويد : حكمت آنست كه تو را بر امر حق كه باطلى در آن نيست واقف كند .
* ( وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ . . . ) * بقره : 129 * ( يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ . . . ) * بقره : 151 * ( يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً . . . ) * بقره : 269 اين كلمه بيست بار در قرآن مجيد تكرار شده و در بيشتر موارد توأم با « كتاب » است و تعليم و انزال آن از جانب خداوند و از جانب پيامبران نسبت بمردم است .
مراد از كتاب در آن موارد احكام شريعت و كلمات دين و مراد از حكمت همان محكم كارى و تشخيص است . در بعضى از آيات بتكاليف نيز حكمت گفته شده است چنان كه در سورهء اسراء بعد از شمردن عدّهاى از واجبات و محرّمات فرموده * ( ذلِكَ مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ . . . ) * اسراء : 39 شايد اين اطلاق بجهة آن باشد كه تكاليف سبب حكمتاند . همچنين است آيهء * ( وَاذْكُرْنَ ما يُتْلى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آياتِ الله وَالْحِكْمَةِ . . . ) * احزاب :
34 و شايد در آيهء * ( وَلَمَّا جاءَ عِيسى بِالْبَيِّناتِ قالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ . . . ) * زخرف : 63 مراد تعليمات و احكام عيسى باشد و در آيهء * ( وَلَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّه ) * لقمان : 12 بشكر حكمت گفته شده بنا بر آنكه « ان » تفسيريّه است . و