و امّا اينكه گفتيم فعل بصر از باب افعال بمعنى ديدن آمده شواهد آن از قرآن بسيار است ، بلكه باستثناى دو آيه ى فوق و آيه * ( « يُبَصَّرُونَهُمْ » ) * معارج : 11 ، كه از باب تفعيل است ، تمام افعال بصر در قرآن مجيد از باب افعال به كار رفتهاند * ( « أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ » ) * طور : 15 ، * ( « لِمَ تَعْبُدُ ما لا يَسْمَعُ وَلا يُبْصِرُ » ) * مريم : 42 ، * ( « وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ » ) * بقره : 17 .
4 - * ( « بَلِ الإِنْسانُ عَلى نَفْسِه بَصِيرَةٌ وَلَوْ أَلْقى مَعاذِيرَه » ) * قيامت : 14 - 15 بعضىها گفتهاند : تاء * ( « بَصِيرَةٌ » ) * براى مبالغه است و بعضى آن را بمعنى دليل گرفته و گفته است : بلكه انسان شاهد و حجّت نفس خودش است هر چند عذرهايش را هم القاء كند ، به نظر ميايد كه با ملاحظه ى آيه ى قبل * ( « يُنَبَّؤُا الإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَأَخَّرَ » ) * معناى اوّل بهتر باشد ، زيرا در اين آيه فرموده : روز قيامت انسان به آنچه عمل كرده خبر داده مىشود ، بعد در مقام اعراض ميفرمايد : بلكه انسان بر نفس خود يكپارچه بصيرت و بينائى است هر چند در مقام دفاع عذرهائى هم بياورد . ابْصِر 5 - * ( « قُلِ الله أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا لَه غَيْبُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ أَبْصِرْ بِه وَأَسْمِعْ ما لَهُمْ مِنْ دُونِه مِنْ وَلِيٍّ » ) * كهف : 26 كلمه * ( « أَبْصِرْ بِه وَأَسْمِعْ » ) * صيغه ى تعجّب و بمعنى « چه بينا چه شنوا » است چنان كه اهل تفسير تصريح كردهاند ، يعنى : بگو خدا به آنچه توقّف كردهاند داناتر است ، غيب آسمانها و زمين براى اوست ، چه بينا و چه شنواست جز او دوستى برايشان نيست .
همچنين كلمه ى * ( « أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ » ) * در آيهء * ( « أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنا » ) * مريم : 38 ، چه شنوا و بينايند روزيكه پيش ما ميايند . 6 - بصير :
بينا * ( « وَالله بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ » ) * بقره : 96 ، * ( « جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيه وَالنَّهارَ مُبْصِراً » ) * يونس : 67 ، * ( « وَآتَيْنا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً » ) * اسراء : 59 ، كلمه ى « مبصر و مبصرة » را در دو آيه ى فوق و نحو
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 197
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٩٧