تنها گفته شوند زيرا روح و ريحان از جنّت و حميم از جهنّم جدا نيست . در تفسير برهان سه حديث از امام صادق عليه السّلام نقل كرده كه فرمود : روح و ريحان مال مؤمن است در قبر و جنّت نعيم در قيامت و حميم مال غير آنهاست در قبر و جحيم در آخرت .
ناگفته نماند آيه ى مقرّبين اعمّ از سه آيه ى گذشته است كه فقط در بارهء شهيدان راه حق بود يعنى شامل شهداء و مقرّبين است و آيه ى اخير مثل آيه ى كه در بارهء فرعون و فرعونيان بود ، منحصر بكفّار است و آيه ى وسط كه در باره ى اصحاب يمين است از همه عمومىتر مىباشد .
در كتب حديث روايات بىشمار داريم در بارهء حيات برزخى كه تدبّر در كثرت و مضامين آنها ، يقين مياورد كه عالم قبر يك عالم مرموزى است و مردگان در آن يكنوع حيات بخصوص و غير قابل درك دارند از قبيل روايات نماز وحشت در شب اول دفن و زيارت اموات و خيرات و صدقات در بارهء آنها و اينكه مردگان گاهى بمنازل خودشان متوجّه ميشوند و با زائران خود انس ميگيرند و بعد از رفتن آنها متوحّش ميشوند و غير اينها . براى نمونه ميتوان مقدارى از اين روايات را در كتاب كافى ج 3 ص 228 - 263 طبع آخوندى و بحار الانوار ج 6 ابواب برزخ طبع اخير ، مطالعه كرد .
اين روايات چنان كه گفتيم ميفهمانند : حيات برزخى بى شكّ وجود دارد و نوعى از تنعّم و عذاب در آن هست .
ملاحظه ى عالم خواب بهترين نمونه براى درك عالم برزخ است ما سه جور خواب داريم يكى اينكه شخص ميخوابد و در خواب چيزى نمىبيند و هيچ چيز نميفهمد فقط پس از بيدار شدن ميداند كه خوابيده بود . ديگرى اينكه شخص ، خوابهاى خوش مىبيند و تمام آرزوهاى خود
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٨٦