را در مرحله ى وجود مشاهده مىكند بطوريكه بعد از بيدار شدن تأسّف مىخورد كه ايكاش بيدار نميشدم .
سوم آنكه خوابهاى پريشان مىبيند گاهى اين خوابها طورى دلخراش و طاقت فرساست كه از ترس فرياد ميكشد و بصداى خويش از خواب مىپرد .
عالم برزخ بايد اينطور باشد شهيدان و مؤمنان خالص مانند شخص دوّم و كفّار و مكذّبين حقّ نظير شخص سوم و ديگران همچون شخص اوّل بىخبر مانند . رواياتى داريم كه مضمون آنها چنين است : ( در قبر سئوال نميشود مگر از مؤمن محض و كافر محض ، ديگران بسر خود رها مىشوند ) .
در اين مضمون در كافى سه حديث از ابى بكر حضرمى و عبد الله بن سنان و محمد بن مسلم از امام صادق عليه السّلام و يك حديث از امام باقر عليه السّلام منقول است ( كافى ج 3 ص 235 ) .
اين روايات مفيد آن مطلباند كه در بارهء خواب و مقايسه ى برزخ به آن ، گفته شد و بالملازمة تنعّم مؤمن خالص و تعذيب كافر خالص را مىفهمانند .
در خاتمه ناگفته نماند : موجود زنده به چيزى ميگويند كه چهار خاصيّت جذب و دفع و حركت و توليد مثل داشته باشد و در غير اين صورت زنده نيست . دانه هاى گندم و ساير حبوبات و تخم گياهان و گلها و غيره قبل از كاشته شدن هيچ يك از چهار خاصيّت فوق را ندارند ولى ميدانيم درون هر يك از آنها سلول زندهاى به صورت خفته و بىحركت وجود دارد كه وقت كاشتن در اثر حرارت و رطوبت بيدار شده شروع بفعاليّت مىكند . دانهء گندم مثلا به ظاهر مرده است ولى مانند شخص خوابيده نسبت به خود عالمى مرموز دارد و صندوق سر بستهاى است .
هكذا ، انسان آنگاه كه ميميرد حيات فعّال او به صورت حيات خوابيده و بى اثر در ميايد كه ما از آن بىخبريم ولى نسبت به خود دنيائى
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 187
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٨٧