و بالعكس ميوزند و اگر اين بادها نباشند جريانهاى دريائى متوقّف ميگردند ، راجع به علت جريانهاى دريائى بكتاب دريا ديار عجائب ص 45 - 53 رجوع شود * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ » ) * آرى بردبارى و تأمّل لازم است تا به اين حقائق پى برده شود و پس از پى بردن شكرگزارى لازم است و بدون تأمّل و سپاسگزارى ، اينها به صورت نشانه هاى قدرت خدائى تجلَّى نخواهند كرد .
* ( « أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِما كَسَبُوا » ) * اين كلمه از « وبق » بمعنى حبس است در قاموس گويد : « اوبقهاى حبسه » در سوره كهف آمده * ( « وَجَعَلْنا بَيْنَهُمْ مَوْبِقاً » ) * ( آيهء 52 ) يعنى ميان آنها محبسى قرار داديم . پس معناى آيه اين مىشود : يا آنها را بسبب اعمال مردم حبس و متوقّف كند ، و اين عبارت اخراى * ( « فَيَظْلَلْنَ رَواكِدَ » ) * مىباشد .
و خلاصه آنكه خدا ، جارى شونده ها را يك دفعه بخواست خود متوقّف مىكند زيرا آنها در اختيار خدايند و يك دفعه براى اعمال ناشايست مردم . تا از منافع آنها بىبهره شوند .
مفسّرين آيات فوق را در بارهء كشتىها معنى كرده و گفتهاند : مراد كشتيهاست كه مانند كوهاند و اگر باد نيايد از حركت ميمانند و * ( « يُوبِقْهُنَّ » ) * را بمعنى هلاكت و غرق شدن كشتيها گرفتهاند ، ولى حق همان است كه گفتيم . در ردّ قول مفسّران و اينكه كلمات آيه ها مخالف فرمودهء آنهاست سخن را بدرازا نميكشانيم و الحمد لله رب العالمين گفتار ما در بارهء دريا در اين كتاب مانند دريا وسيع و مفصّل شد .
بخس :
ناقص كردن . كم كردن . * ( « فَلا يَخافُ بَخْساً » ) * جِنّ :
13 از نقصان نميترسد * ( « وَشَرَوْه بِثَمَنٍ بَخْسٍ » ) * يوسف : 20 او را به قيمت كم و ناقص فروختند ، بخس در در آيه صفت و يا اسم مصدر است .
راغب آن را كم كردن از روى ظلم معنى كرده و در قاموس آمده