وى مىگويد : هنگامى كه هزاران سياه و حبشهاى براى بردگى به كشورهاى اسلامى آورده مىشوند ، آنگاه كه به ياد سرزمين و زادگاه خود مىافتند اين حقيقت براى آنان آشكار مىشود و هرگز آرزوى بازگشت به موطن خود را نمىكنند ، بدينجهت به كشورهاى اروپايى توصيه مىكند كه تجارت برده را با راههايى غير از نيروى نظامى و ناوهاى جنگى از ميان بردارند و اين راه عبارت است از آموختن زندگى و ارزش آن به آفريقاييان تا بدين وسيله اين تجارت منفور از ميان برداشته شود .
هورغرونيه در بخش ديگرى از سفرنامهء خود به چگونگى استفادهء مادىِ اهالى مكه از حجاج دارد . او نخست به آلشيبه كه كليدداران كعبه هستند اشاره كرده و مىنويسد : در اين روزگار افراد اين خانواده ، از راه فروش قطعههاى پردهء كعبه ، كه از سالهاى گذشته باقى مانده است و همه ساله تجديد مىشود ، ارتزاق مىنمايند ، علاوه بر اين ، درآمدهايى نيز از راه اجازهء وارد شدن حجاج به داخل كعبه دارند و همانگونه كه معروف است درب كعبه در روزهاى 10 محرمالحرام و 27 رجب و 15 شعبان هر سال به روى حجاج گشوده مىشود . علاوه بر اين موارد ، در برخى از روزهاى ماه رمضان و ماههاى حج نيز حجاج مىتوانند داخل كعبه شوند و همچنين با پرداخت مبالغ هنگفتى از سوى برخى از ثروتمندان عرب ، آلشيبه درب كعبه را مىگشايند . از مراسم گشايش درب كعبه برخى از خواجگان حرم نيز سود مىبرند .
هورغرونيه از گروهى كه به سقايت حجاج مىپردازند ، با نام « الزمزميين » ياد كرده و چنين مىگويد : سقايت و آبيارى حجاج از ديرباز در دست بنىالعباس بوده و اين سمت را از يكديگر به ارث مىبردهاند ، از اين رو آنچه در رابطه با چاه و آب زمزم بوده در دست اين خاندان است . ليكن
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: جعفر الخياط
ص٨١