نصيب خود مىكنند و به رغم حرمت شرعىِ ربا در اسلام ، اين بازرگانان معمولًا با استفاده از حيلههاى شرعى و با وام دادن پول و گرفتن سودى با عنوان « مرابحه » سعى در شرعيت بخشيدن به معاملات ربوى خود دارند ؛ برخى از اين راهها و حيلههاى شرعى عبارتند از نوشتن مبلغى در سند بيش از آنى كه بدهكار دريافت داشته و بايد بپردازد و ديگر آن كه اين جنسى را كه ارزش و بهاى مكى دارد به قيمت فاحشى به مديون فروخته و قيمت آن را كه در واقع برابر با سود وام خود است جزء وام او در موعد سررسيد دريافت مىدارد و بيشتر وامگيرندگان از مردمان طبقهء متوسط مىباشند .
هورغرونيه مىگويد : رقيب سرسخت هنديها در تجارت و سودآورى ، اهالى حضرموت هستند كه اين افراد معمولًا با دست خالى به مكه آمده و به علت قابليت فوقالعاده در تحمل سختيها و عقل اقتصادى ، در مدت كوتاهى با انجام هر كارى كه برايشان پولآور باشد ، به دارايى و ثروت دست مىيابند ، اين افراد حتى به كارهايى كه با شرافتشان ناسازگار باشد نيز دست مىزنند بسيارشان در روز نخست با حرفهء باركشى و جمّالى آغاز مىنمايند و پس از مدّتى در رديف بازرگانان جدّه قرار مىگيرند . علاوه بر اين دو گروه ، مردمانى هم از يمن براى كسب و كار به مكه مىآيند ليكن اهالى يمن هرگز قادر به برابرى به حضارمه نمىباشند .
هورغرونيه پس از توصيف برخى مكّيان فقير ساكن در مكه ، كه در آنجا به كار اشتغال دارند ؛ نظير اعراب بدوى ، مغربيها ، افغانيها و جز اينها به سياهان آزاد ، كه به « تكروريين » مشهورند ، و بندگان آزاد شده اشاره دارد . او همچنين به كارهاى ناشايستى كه برخى زنان فاسد انجام مىدهند اشاره دارد ( و به نظرم از يك استاد دانشگاه بعيد است كه در پى يافتن اعمال
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: جعفر الخياط
ص٧٨