پس از آن كه بنىالعباس از اين سمت شانه خالى نمودند ، آب چاه زمزم مقدس براى همهء حاجيان مباح گرديد و همه كس در استفاده از آن آزاد گرديد . ليكن حقيقت امر جز اين است و گروهى از سقايان تقسيم آب اين چاه را به خود اختصاص دادهاند ، بدين گروه نام « الزمزمية » گفته مىشود و اين گروه در نزديكى حرم وسايل كار خود از قبيل كوزه و مخازن آبى كه آب زمزم را خنك نگه مىداشت حفظ مىنمودند و آنگاه به حجاج اجازه داده تا هر موقع نياز داشته باشند بنوشند ، علاوه بر اين كار ، افراد گروه زمزميه به انجام برخى خدمات براى حجاج ، در مقابل دريافت مقدارى پول ، مشغولند .
هورغرونيه سپس به متوليان اماكن مقدس مكه اشاره دارد ، ليكن بيشتر دربارهء گروه « مطوّفين / طوافدهندگان » سخن مىراند و مىگويد :
اين گروه از ديرباز به انجام كارهاى حجاج مىپرداختهاند و مشهور اين است كه هر گروه از مطوفان و خانوادهشان ، به خدمت گروهى از حجاج ، كه از مليت معينى مىباشند ، مىپردازند ؛ مثلًا برخى از مطوفين مخصوص حجاج عراق مىباشند و برخى ديگر از آنِ حجاج ترك يا شام و جز اينها ، اين گروه معمولًا مشتريان خود را از جدّه استقبال نموده و بهمراه آنها به مكه مىآيند و پس از پذيرايى از آنان در منازل خود ، آنان را به مسجدالحرام و عرفات و مشعر و منا برده و تمام مناسك حج را به همراه آنان به جاى مىآورند . اين گروه همواره در جامعهء مكه از قدرت و نفوذ و اهميت فوقالعادهاى برخوردار بوده و سطح فرهنگى و شعور اجتماعى آنان با ديگر ساكنين مكه متفاوت است .
هورغرونيه آنگاه به گروه ديگرى كه عبارتند از دستفروشان و صرافين و صاحبان اتاق و خانه كه به حجاج اجاره داده مىشود و همگى
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 82
مساهمون: جعفر الخياط
ص٨٢