ناشايست مردمان پست باشد ) و مىگويد : برخى از زنان فاسد و پست - و بويژه زنان مصرى - به مكه آمده و براى سرپوش گذاشتن بر فحشا ، خود را از راه ( الزواج بالمقاولة / ازدواج قراردادى ) به همسرى مردى درآورده و آنگاه به شغل كثيف خود ادامه مىدهند .
هورغرونيه از مردمان اهل اندونزىِ ساكن در مكه تعريف و تمجيد فراوانى نموده و مىگويد : اين « جاوهايها » بر خلاف ديگران براى تجارت و سود مادّى به مكه نمىآيند ، بلكه غالباً براى انجام فرائض دينى و مجاورت ، ساكن مكه مىگردند . ( البته به نظر من گو اين كه مسلمانان اندونزى مردمانى پاك و خوشقلبند ليكن به نظر مىرسد توجه اين مستشرق به اين مردمان به علت هلندى بودن او مىباشد كه مدت زمان زيادى اندونزى را در تحت سيطرهء استعمارى خود داشته است ) .
هورغرونيه مىگويد : برغم تعدد قوميتها و مليتها در مكه ، چهرهء عمومى شهر از جهت زبان و عادات و رفتارها ، چهرهء يك شهر مغرب عربى را دارد ، در اين شهر افراد طبقهء بالاى جامعه را شريفان و سادات و ديگر خانوادههاى ريشهدار و قديمى حاكم در مكه تشكيل داده و افراد طبقهء پايين را ديگر اعراب مناطق حجاز كه به مكه مىآيند تشكيل مىدهند .
ليكن به اين نكته اشاره دارد كه همواره مردم طبقهء پايين به سهولت و سادگى سر طاعت و تسليم در برابر شرفاى حاكم فرود نمىآورند . از اين رو هر گروهى بنا به عادت و رفتار قبيلهاى و ملّىِ خود عمل مىكند . و به رغم اين كه وضعيت عمومى ، چهرهء يك شهر مغرب عربى است ، همگى از شريف مكه گرفته تا گداى سرگذر در اين امر اشتراك عقيده دارند كه هر كدام به راهى حاجيان را دوشيده و آنها را وسيلهء امرار معاش خود قرار دهند ؛ زيرا همگى - به صورت مستقيم يا غير مستقيم - از راه سفر حجاج
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 79
مساهمون: جعفر الخياط
ص٧٩