از سفر و اقامت حجاج در مكه استفاده مادّى مىنمايند اشاره دارد .
اين مستشرق در بخش ديگرى از كتاب خود اشاره به آرامشى دارد كه در مكه در ماه محرمالحرام و پس از بازگشت گروه بسيارى از حاجيان به كشورهاى خود به وجود مىآيد . او مىگويد گروهى از حجاج سعى مىكنند تا روز عاشورا را ، كه روز فتح مكه در صدر اسلام بوده ، در مكه باشند و به ايرانيان اشاره دارد و مىنويسد : حاجيان ايرانى معمولًا در روز عاشورا به صورت محرمانه به عزادارى امام حسين - ع - مىپردازند ، ولى در جدّه و پس از جنگ عثمانى و روسيه ، ايرانيان اين مراسم را علنى برگزار مىكنند و او از سبب و ارتباط ميان « آزادى مراسم عزادارى » و جنگ حكومت عثمانى و روسيه اطلاعى ندارد . در ادامه مىنويسد : ايرانيان در دههء محرم در منزل بزرگى اجتماع نموده و به عزادارى مىپردازند ، درب اين منزل بر روى همه باز است و هر كسى مىتواند در مراسم شركت جويد و خود هورغرونيه نيز در محرم سال 1834 ميلادى در اين مراسم شركت جسته است و مىگويد :
او حاكم ترك را كه به دعوت كنسول ايران در آن مجلس حضور داشته ديده است و اين حاكم نه تنها از شربتى كه در مجلس به حاضرين مىدادند نوشيد بلكه گريهء تأثرآورى نيز نمود !
او آنگاه به مناسبتهايى كه مردم مكه آنها را پاس داشته و مراسمى برپا مىدارند و بر سر مزار اوليا مىروند ، اشاره مىكند و مىگويد : روزهاى معينى در سال وجود دارد ؛ نظير « يوم ستناميمونه » و « يوم الشهداء » و « يوم الشيخ محمود » و « يوم المهدلى » . يوم الشهدا ، بزرگداشت روزى است كه حسين بن على و ياران او در پاى كوه فخ به شهادت رسيدند ، او در سال 786 م . از شهر ينبع بر عليه عباسيان قيام كرد و شهيد گرديد . ليكن برخى از مكيان معتقدند كه در پاى اين كوه آرامگاه برخى صحابه نظير عبداللَّه بن
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: جعفر الخياط
ص٨٣