ماكماهون ، لورنس ستورز ، ويلسن ، يونغ ، هوغارث و جز اينها را يادآروى كرد ، ليكن آن كه از ميان اين گروه شهرهء آفاق گرديد فردى است به نام ت . اى . لورنس كه به نام لورنس عرب يا لورنس سرزمين اعراب شهرت جهانى يافت . تمامى اين افسران و مأموران انگليسى در خاطرات خود و محققين ديگرى كه دربارهء زندگانى اين افراد نوشتارهايى تهيه كردهاند ، همگى از مدينه يادى كردهاند . در اين ميان مشهورترين نوشته از آن خود لورنس است به نام ( ستونهاى حكمتهاى هفتگانه ) كه در آن مقدار زيادى از خاطرات و اسناد و مدارك متعلق به اين خيزش را آورده است ، و او پيشتر كتابى به نام « شورش در صحرا » نيز تأليف نمود كه در آن بخشى از مدارك و اسناد و خاطرات خود از قيام اعراب را آورد .
لورنس در فصل پنجم از كتاب « ستونهاى هفتگانه حكمت » صفحهء 49 اين گونه مىگويد : « ما از سال 1915 ميلادى زمينهء شورش و قيام اعراب بر عليه عثمانيان را فراهم مىكرديم ، ليكن جنگ جهانى اول آشفتگى در وضع حجاز به وجود آورد ؛ زيرا مسافرت حجاج به دو شهر مقدس مكه و مدينه قطع گرديد و درآمد اين دو شهر از اين راه نيز از ميان رفت وسبب ركود كامل داد و ستد و تجارت گرديد ، و آنچه كه بيشتر سبب وحشت و هراس شريف مكه را فراهم مىآورد آن بود كه با آغاز جنگ او ديگر امكان داد و ستد به وسيلهء كشتيهاى هندى كه براى مردم حجاز و حجاج آذوقه و ما يحتاج مىآوردند را از دست مىداد ؛ زيرا اينك او از رعاياى كشورى به شمار مىرفت كه با دولت انگليس در حال نبرد است . بنابر اين شريف خود را بطور كامل وابسته به دربار عثمانى يافت و از آنجا كه روابط او با دربار چندان حسنه نبود ، بر اين حقيقت واقف گرديد كه دربار عثمانى به راحتى مىتواند از راه قطع كامل قافلههاى تجارتى او را گرسنگى داده و خفه كند
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى ) — صفحة 164
مساهمون: جعفر الخياط
ص١٦٤