مردم را ميشنويم بىآنكه معنى حرف آنها را بدانيم . چنين مىپنداريم سخنان آنها مانند صداى پرندگان است تميز بين كلمات آنها نمىدهيم و تعجب ميكنيم كه اينها چطور حرفهاى يك ديگر را مىفهمند .
و اخبار بسيار زيادى بيش از حد شماره هست كه دلالت دارد حيوانات داراى تسبيح و ذكر هستند و خداى خود را ميشناسند و منافع و مضار خويش را تشخيص ميدهند و استبعادى ندارند كه آنها مكلف به بعضى از تكاليف هستند كه در صورت ترك آن تكاليف معذب ميشوند چنانچه در اخبار زيادى رسيده كه پرندهاى صيد نميشود مگر بواسطه ترك تسبيح يا در آخرت نيز چنانچه در تاويل اين آيه
وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
نقل شده گر چه تكليفى عمومى و عقاب ابدى باشد بواسطه ضعف ادراك و كمى شعور .
در صورتى كه ما تسليم شويم حيوانات داراى زبان و سخن نباشند ممكن است خداوند آنها را داراى قدرت بر سخن گفتن بكند در بعضى وقتها براى اثبات اعجاز پيامبر و امام عليهم السّلام با اينكه رد نمودن اخبارى كه از ائمه معصومين صلوات اللَّه عليهم اجمعين رسيده يا تاويل اين اخبار را بدون دليل يك نوع تجرى و بىباكى نسبت به خدا و پيامبر و ائمه است توضيح در باره اين مطلب در بخش آينده و تفصيل و تحقيق در كتاب السماء و العالم خواهد آمد .
اما آنچه سيد شريف مرتضى ( قدس اللَّه روحه ) در كتاب غرر و درر نقل كرده كه شخصى چنين سؤال كرده . چگونه توضيح ميدهيد اخبارى را كه در بسيارى از كتابهاى اصول و فروع رسيده راجع به ستايش از بعضى حيوانات و چهارپايان و خوردنىها و زمينها و بدگوئى از اين اصناف مانند ستودن كبوتر و بلبل و چكاوك و كبك و آنچه حكايت شده كه بعضى از اين پرندگان كه خوب هستند زبان بثناى پروردگار و اولياى او دارند و دعا براى آنها ميكنند و نفرين بر دشمنانشان و حيوانات منفور و بد ، زبان بر خلاف اين ميگشايند از قبيل بدگوئى بر ائمه عليهم السّلام كه مارماهى و ماهىهاى شبيه آن چنين هستند و آنچه