پيوست يكم فصل دوم
بررسى اجماع در هر دو نزاع
بعد از بررسى اقوال ، در نزاع اول و دوم و قبل از نتيجهگيرى ، لازم است پيرامون « اجماع » و يا « شهرت قُدمايى » « 1 » و نيز قَدح و جَرح آن ، به تحقيق بپردازيم ؛ از اين رو ، يقيناً پاسخ
هامش
( 1 ) . اجمالًا شهرت عبارت است از فتوا يا روايتى كه بين علماء ، مشهور است ؛ شهرت گرچه خود حجّت نيست ولى در شرائطى و طبق نظر برخى از فقهاء مىتواند مرجّح يكى از دو روايت متعارض بر روايت ديگر گردد . به هر حال شهرت بر دو قسم است :
الف : « شهرت روايى » : به روايتى كه بين علماى اماميّه مشهور باشد اطلاق مىگردد ؛ اگر چه عمل بر طبق آن و فتواى بر وفق آن ، مشهور نباشد ؛ چنين شهرتى از منظر علماء مىتواند موجب ترجيح روايتى بر روايت ديگر شود و مقبولهى عمر بن حنظلة دلالت بر آن دارد .
ب : « شهرت فتوايى يا عملى » : به فتواى مشهور اطلاق مىشود كه مطابق با مفاد يك روايت است ؛ چنين شهرتى دليلى ندارد كه موجب ترجيح روايتى بر روايت ديگر شود مگر اينكه دو شرط داشته باشد ؛ شرط اول : اينكه دانسته شود فتواى اصحاب مستند به آن روايت است نه مستند به دليلى ديگر ؛ شرط دوم : اينكه شهرت فتوايى بايد قديمى باشد يعنى در عصر ائمه يا نزديك به آن عصر باشد ، لذا شهرتى كه در عصرهاى متأخر بهم رسيده باشد موجب ترجيح نيست . .