سپس به سومين سوگند پرداخته مىگويد : « قسم به ماه در آن هنگام كه پشت سر خورشيد در آيد » ( * ( وَالْقَمَرِ إِذا تَلاها ) * ) .
اين تعبير - چنان كه جمعى از مفسران نيز گفتهاند - در حقيقت اشاره به ماه در موقع بدر كامل يعنى شب چهارده است ، زيرا ماه در شب چهاردهم تقريبا مقارن غروب آفتاب سر از افق مشرق بر مىدارد ، و چهره پر فروغ خود را ظاهر كرده و سلطه خويش را بر پهنه آسمان تثبيت مىكند ، و چون از هر زمان جالبتر و پر شكوه تر است به آن سوگند ياد شده است .
اين احتمال را نيز دادهاند كه تعبير فوق اشاره به تبعيت دائمى ماه از خورشيد ، و اكتساب نور از آن منبع باشد ، ولى در اين صورت جمله « * ( إِذا تَلاها ) * » قيد توضيحى مىشود .
بعضى احتمالات ديگر نيز در تفسير آيه دادهاند كه شايان توجه نيست لذا از ذكر آن خوددارى مىشود .
و در چهارمين سوگند ، مىافزايد : « و به روز هنگامى كه صفحه زمين را روشن سازد سوگند » ( * ( وَالنَّهارِ إِذا جَلَّاها ) * ) .
« جلاها » از ماده « تجلية » به معنى اظهار و ابراز است .
در اينكه ضمير در جلاها به چه چيز باز مىگردد ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، بسيارى آن را به زمين يا دنيا بر مىگردانند ( چنان كه در بالا گفتيم ) درست است كه در آيات گذشته سخنى از « زمين » در ميان نبوده ، ولى از قرينه مقام روشن مىشود .
بعضى نيز معتقدند كه ضمير به « خورشيد » بر مىگردد ، يعنى قسم به « روز » هنگامى كه « خورشيد » را ظاهر مىكند ، درست است كه در حقيقت خورشيد
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 40
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠