نه تنها زمينهاى هموار همچون فرش گسترده اى است ، بلكه كوهها به خاطر دره و شكافهايى كه در لابلاى آن وجود دارد و قابل عبور است نيز بساط گسترده اى مىباشد ، « هدف اين است كه از راههاى وسيع و دره هايى كه در اين زمين قرار دارد بگذريد و به هر نقطه اى كه مىخواهيد برويد » ( * ( لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً ) * ) .
« فجاج » ( بر وزن مزاج ) جمع « فج » ( بر وزن حج ) به معنى دره اى است كه در ميان دو كوه قرار دارد ، و به جادههاى وسيع نيز گفته مىشود ( 1 ) .
به اين ترتيب « نوح » در اين قسمت از سخنان خود گاه به نشانههاى خدا در آسمانها و كواكب آسمانى اشاره مىكند ، و گاه به نعمتهاى گوناگون او در كره زمين ، و گاه به ساختمان خود انسان و مساله حيات و زندگى او كه هم دليلى است براى شناخت خداوند و هم اثبات مساله معاد .
ولى نه آن انذارهاى نخستين و نه بشارتها و تشويقها و نه استدلالات منطقى هيچيك در دل سياه اين قوم لجوج اثر نگذاشت ، هم چنان به مخالفت و كفر ادامه دادند و از قبول حق استنكاف جستند كه در آيات بعد سر انجام اين خيره سرى را خواهيم ديد .
هامش
( 1 ) « مفردات » « راغب » ماده « فج » .