بعد به سراغ مساله معاد كه يكى ديگر از مسائل پيچيده براى مشركان بوده است رفته ، مىفرمايد : « سپس شما را به همان زمين كه از آن روئيديد باز مىگرداند ، و بار ديگر شما را از آن خارج مىكند » ( * ( ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيها وَيُخْرِجُكُمْ إِخْراجاً ) * ) .
در آغاز خاك بوديد بار ديگر به خاك بر مىگرديد ، و همان كسى كه قدرت داشت در آغاز شما را از خاك بيافريند توانايى دارد بار ديگر بعد از خاك شدن لباس حيات در اندامتان بپوشاند .
اين انتقال از مساله « توحيد » به « معاد » كه به طرز بسيار جالبى در آيات فوق منعكس شده بيانگر رابطه نزديك اين دو مساله است ، و به اين ترتيب نوح در مقابل مخالفان از طريق نظام آفرينش هم استدلال بر توحيد مىكند و هم از اين طريق استدلال بر معاد .
مجددا به آيات آفاقى و نشانههاى توحيد در عالم بزرگ باز مىگردد و از نعمت وجود زمين سخن مىگويد ، مىفرمايد : « خداوند زمين را براى شما فرش گسترده اى قرار داد » ( * ( وَاللَّه جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ بِساطاً ) * ) ( 1 ) .
نه آن چنان خشن است كه نتوانيد بر آن استراحت و رفت و آمد كنيد ، و نه آن چنان نرم است كه در آن فرو رويد و قدرت حركت نداشته باشيد .
نه چنان داغ و سوزان است كه از گرمايش به زحمت بيفتيد ، و نه چنان سرد و بىحرارت است كه زندگى روى آن براى شما مشكل گردد ، به علاوه بساطى است گسترده و آماده و داراى همه نيازمنديهاى زندگى شما .
هامش
( 1 ) « بساط » از ماده « بسط » به معنى گستردن چيزى است ، و لذا واژه « بساط » به هر چيز گسترده اى گفته مىشود كه يك مصداق آن فرش است .