نمايند ( 1 ) .
و لذا به دنبال آن ، مىافزايد : « و هر كس از ذكر پروردگارش روى گردان شود ، او را به راه عذاب شديد و روز افزونى مىبرد » ( * ( وَمَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّه يَسْلُكْه عَذاباً صَعَداً ) * ) .
« صعد » ( بر وزن سفر ) به معنى صعود كردن و بالا رفتن است ، و گاه به معنى « گردنه » آمده است ، و از آنجا كه بالا رفتن از گردنهها ، مشقتبار است اين واژه به معنى « امور مشقتبار » به كار مىرود ، و لذا بسيارى از مفسران آيه فوق را همين گونه تفسير كردهاند كه منظور « عذاب مشقتبار » است شبيه آنچه در آيه 17 سوره مدثر آمده كه درباره بعضى از مشركان مىفرمايد :
سَأُرْهِقُه صَعُوداً : « من او را در عذابى مشقتبار مىپوشانم » .
ولى اين احتمال وجود دارد كه تعبير فوق ، ضمن بيان مشقتبار بودن اين عذاب ، اشاره به روز افزون بودن آن نيز باشد .
به اين ترتيب ، در آيات فوق ، از يك سو رابطه ايمان و تقوى را با فزونى نعمت بيان مىكند ، و از سوى ديگر رابطه فزونى نعمت را با آزمونهاى الهى ، و از سوى سوم رابطه اعراض از ياد خدا را با عذاب مشقتبار و روز افزون ، و اينها حقايقى است كه در آيات ديگر قرآن نيز به آن اشاره شده است .
چنان كه در آيه 124 سوره طه مىخوانيم : وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَه مَعِيشَةً ضَنْكاً : هر كس از ياد من روى گردان شود ، زندگى تنگ و سختى
هامش
( 1 ) بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور از « طريقه » در آيه فوق ، همان مسير كفر است ، و فزونى نعمت كه به دنبال استقامت در اين طريقه حاصل مىشود در حقيقت مقدمه مجازات ، و مصداق استدراج در نعمت است ، ولى اين تفسير با لحن آيه مورد بحث و آيات بعد و قبل آن ابدا تناسب ندارد .