اراده مىآيد ، و گاه به معنى جبران و اصلاح ، و راغب در مفردات هر دو معنى را به هم آميخته ، مىگويد : اصل جبر اصلاح كردن چيزى است با غلبه و قدرت اين واژه هنگامى كه در مورد خداوند به كار رود بيانگر يكى از صفات بزرگ او است كه با نفوذ اراده و كمال قدرت به اصلاح هر فسادى مىپردازد ، و هر گاه در مورد غير او به كار رود معنى مذمت را دارد ، و به گفته « راغب » به كسى گفته مىشود كه مىخواهد نقصان و كمبود خود را با ادعاى مقاماتى كه شايسته آن نيست « جبران » كند ، اين واژه در قرآن مجيد در ده مورد به كار رفته كه نه مورد آن در باره افراد ظالم و گردنكش و مفسد است ، و تنها يك مورد آن در باره خداوند قادر متعال ( آيه مورد بحث ) مىباشد .
سپس مىافزايد : « او شايسته بزرگى است و چيزى برتر و بالاتر از او نيست » ( * ( الْمُتَكَبِّرُ ) * ) .
« متكبر » از ماده « تكبر » به دو معنى آمده است : يكى ممدوح كه در مورد خداوند به كار مىرود ، و آن دارا بودن بزرگى و كارهاى نيك و صفات پسنديده فراوان است ، و ديگرى نكوهيده و مذموم كه در مورد غير خدا به كار مىرود و آن اين است كه افراد كوچك و كم مقدار ادعاى بزرگى كنند ، و صفاتى را كه ندارند به خود نسبت دهند ، و از آنجا كه عظمت و بزرگى تنها شايسته مقام خدا است اين واژه به معنى ممدوحش تنها در باره او به كار مىرود و هر گاه در غير مورد او به كار رود به معنى مذموم است .
و در پايان آيه ، بار ديگر روى مساله توحيد كه سخن با آن آغاز شده بود تكيه كرده ، مىفرمايد : « خداوند منزه است از آنچه شريك براى او قرار مىدهند » ( * ( سُبْحانَ اللَّه عَمَّا يُشْرِكُونَ ) * ) .
با توضيحى كه داده شد روشن مىشود كه هيچ موجودى نمىتواند در صفاتى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 554
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٥٤