گرچه بعضى از مفسران مفهوم اين جمله را محدود به كسانى كردهاند كه بعد از پيروزى اسلام و فتح مكه به مسلمانان پيوستند ، ولى هيچ دليلى بر اين محدوديت نيست ، بلكه تمام مسلمين را تا دامنه قيامت شامل مىشود ، و به فرض كه آيه ناظر به آن گروه خاص باشد از نظر ملاك و معيار و نتيجه عموميت دارد ، و به اين ترتيب آيات سه گانه فوق تمام مسلمين عالم را كه در سه عنوان « مهاجرين » و « انصار » و « تابعين » خلاصه مىشوند شامل مىگردد .
جمله « * ( وَالَّذِينَ جاؤُ ) * . . . » ظاهرا عطف بر « * ( لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ ) * » است و بيانگر اين واقعيت مىباشد كه اموال « فىء » منحصر به نيازمندان مهاجرين و انصار نيست ، بلكه ساير نيازمندان مسلمين را در طول تاريخ شامل مىشود .
اين احتمال نيز داده شده كه جمله مستقلى باشد ( به اين ترتيب كه و الذين جاؤا مبتدا و يقولون خبر است ) ولى تفسير اول با توجه به هماهنگى آن با آيات قبل مناسبتر به نظر مىرسد .
قابل توجه اينكه در اينجا نيز اوصاف سه گانه اى براى تابعين ذكر مىكند :
نخست اينكه آنها به فكر اصلاح خويش و طلب آمرزش و توبه در پيشگاه خداوندند .
ديگر اينكه نسبت به پيشگامان در ايمان همچون برادران بزرگترى مىنگرند كه از هر نظر مورد احترامند ، و براى آنها نيز تقاضاى آمرزش از پيشگاه خداوند مىكنند .
سوم اينكه آنها مىكوشند هر گونه كينه و دشمنى و حسد را از درون دل خود بيرون بريزند ، و از خداوند رؤف و رحيم در اين راه يارى مىطلبند ، و به اين ترتيب « خودسازى » و « احترام به پيشگامان در ايمان » و « دورى از كينه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 522
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٢٢