بعضى نيز نوشتهاند اين آيه در مورد جنگجويان « احد » نازل شده كه هفت نفر از آنها سخت تشنه و مجروح بودند ، كسى آبى به مقدار نوشيدن يك نفر آورد و سراغ هر يك رفت به ديگرى حواله داد ، و او را بر خود مقدم شمرد ، و سرانجام همگى تشنه جان سپردند و خداوند اين ايثارگرى آنها را ستود ( 1 ) .
ولى روشن است كه اين آيه در داستان « بنى نضير » نازل شده ، اما به خاطر عموميت مفهوم آن قابل تطبيق بر موارد مشابه است .
و در پايان آيه براى تاكيد بيشتر روى اين اوصاف كريمه ، و بيان نتيجه آن مىافزايد : « و كسانى كه خداوند آنها را از بخل و حرص نفس خويش باز - داشته ، رستگارانند » ( * ( وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) * ) .
« شح » چنان كه « راغب » در « مفردات » مىگويد به معنى بخل توأم با حرص است كه به صورت عادت در آيد .
« يوق » از ماده « وقاية » گرچه به صورت فعل مجهول است اما پيداست كه فاعل آن در اينجا خدا است ، يعنى هر كس خداوند او را از اين صفت مذموم نگاهدارى كند رستگار است .
در حديثى مىخوانيم كه امام صادق ع به يكى از اصحاب خود فرمود :
ا تدرى ما الشحيح : « آيا مىدانى شحيح كيست » ؟ ! او در جواب عرض مىكند : هو البخيل : « منظور بخيل است » .
امام فرمود :
الشح اشد من البخل ، ان البخيل يبخل بما فى يده ، و الشحيح يشح بما فى ايدى الناس و على ما فى يده ، حتى لا يرى فى ايدى الناس شيئا الا تمنى ان يكون له بالحل و الحرام ، و لا يقنع بما رزقه اللَّه عز و جل ! :
« شح از بخل شديدتر است ، » بخيل « كسى است كه در مورد آنچه دارد
هامش
( 1 ) همان مدرك .