« كفار » در اينجا به معنى افراد بى ايمان نيست ، بلكه به معنى كشاورزان است ، زيرا اصل معنى « كفر » به معنى « پوشاندن » است ، و چون كشاورز بذر افشانى كرده و آن را زير خاك مىپوشاند از اين رو به او « كافر » مىگويند ، لذا گاهى كفر به معنى قبر نيز آمده است چون بدن ميت را مىپوشاند ، و گاه به شب نيز « كافر » گفته مىشود چرا كه تاريكيش همه جا را مىپوشاند .
در حقيقت آيه مورد بحث همانند آيه 29 سوره فتح كه وقتى سخن از نمو فراوان گياه مىكند مىگويند : يعجب الزراع : « زارعان را به شگفتى در مىآورد » ( يعنى بجاى « كفار » « زارع » گفته شده ) .
بعضى از مفسران نيز احتمال دادهاند كه منظور از كفار در اينجا همان كافران نسبت به خداوند است ، و پاره اى توجيهات براى آن ذكر كردهاند ، ولى اين تفسير چندان مناسب به نظر نمىرسد ، زيرا مؤمن و كافر در اين شگفتى شريكند .
« حطام » از ماده « حطم » به معنى شكستن و خرد كردن است ، و به اجزاى پراكنده كاه « حطام » گفته مىشود كه همراه تند باد به هر سو مىدود .
آرى مراحلى را كه انسان در طى هفتاد سال يا بيشتر طى مىكند در چند ماه در گياهان ظاهر مىشود ، و انسان مىتواند بر لب كشتزار بنشيند و گذشت عمر ، و آغاز و پايان آن را در ديدارى كوتاه بنگرد .
سپس به بازده عمر و نتيجه و محصول نهايى آن پرداخته مىافزايد : « اما در سراى آخرت از دو حال خارج نيست : يا عذاب شديد است و يا مغفرت و رضا و خشنودى او » ( * ( وَفِي الآخِرَةِ عَذابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّه وَرِضْوانٌ ) * ) .
و سرانجام آيه را با اين جمله پايان مىدهد : « و زندگى دنيا جز متاع غرور و فريب چيزى نيست » ! ( * ( وَمَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ ) * ) .
« غرور » در اصل از ماده « غر » ( بر وزن حر ) به معنى اثر ظاهر چيزى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 353
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٥٣