چنان كه در آيه 69 نساء مىخوانيم : وَمَنْ يُطِعِ اللَّه وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً : « كسى كه خدا و پيامبر را اطاعت كند ( در قيامت ) همنشينى كسانى خواهد بود كه خدا نعمتش را بر آنها تمام كرده ، از پيامبران و صديقين و شهداء و صالحين ، و آنها رفيقهاى خوبى هستند » .
و چنان كه گفتيم اين واژه صيغه مبالغه از ماده « صدق » است و به كسى گفته مىشود كه صدق و راستى سراسر وجودش را احاطه كرده ، و صداقت در فكر و گفتار و كردار و تمام زندگى او منعكس است ، و اين اهميت مقام صدق را نشان مىدهد .
و اما « شهداء » چنان كه گفتيم گاه به معنى گواهان بر اعمال ، و گاه به معنى شهيدان راه خدا است ، و در آيه مورد بحث جمع ميان هر دو نيز ممكن است .
البته « شهيد » در فرهنگ اسلامى منحصر به كسانى نيست كه در ميدان جهاد كشته مىشوند ، هر چند آنها از روشنترين مصداق آنند ، بلكه تمام كسانى كه عقيده حق دارند و در مسير حق گام بر مىدارند و در همين راه از دنيا مىروند ، طبق روايات اسلامى ، در زمره شهدا هستند .
در حديثى از امام باقر ع مىخوانيم كه فرمود :
العارف منكم هذا الامر ، المنتظر له ، المحتسب فيه الخير كمن جاهد و اللَّه مع قائم آل محمد ( ص ) بسيفه ، ثم قال : بل و اللَّه كمن جاهد مع رسول اللَّه ( ص ) بسيفه ، ثم قال الثالثة :
بل و اللَّه كمن استشهد مع رسول اللَّه ( ص ) فى فسطاطه ! و فيكم آية من كتاب اللَّه ، قلت : و اى آية جعلت فداك ؟ قال : قول اللَّه عز و جل : * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرُسُلِه أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * . . . ثم قال : صرتم و اللَّه صادقين شهداء عند ربكم :
« آن كس از شما كه به مساله ولايت آشنا باشد و در انتظار ظهور مهدى ع به سر برد و خود را آماده ( حكومت عدل جهانى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 355
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٥٥