و در پايان آيه براى تاكيد بيشتر مىافزايد : « اگر صفوف مؤمنان از كفار در مكه جدا مىشد و بيم از ميان رفتن مؤمنان مكه نبود ما كافران را به عذاب دردناكى مجازات مىكرديم و آنها را با دست شما سخت كيفر مىداديم » ( * ( لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً ) * ) .
درست است كه خداوند مىتوانست از طريق اعجاز اين گروه را از ديگران جدا كند ، ولى سنت پروردگار جز در موارد استثنايى انجام كارها از طريق اسباب عادى است .
تزيلوا از ماده زوال در اينجا به معنى جدا گشتن و متفرق شدن است .
از روايات متعددى كه از طريق شيعه و اهل سنت ذيل اين آيه نقل شده است استفاده مىشود كه منظور از آن افراد با ايمانى بودند كه در صلب كفار قرار داشتند ، خداوند به خاطر آنها اين گروه ، كفار را مجازات نكرد .
از جمله در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم : « كسى از امام ع سؤال كرد : مگر على ع در دين خداوند قوى و با قدرت نبود ؟ امام ع فرمود :
آرى قوى بود ، عرض كرد پس چرا بر اقوامى ( از افراد بى ايمان و منافق ) مسلط شد اما آنها را از ميان نبرد ؟ چه چيز مانع بود ؟ .
فرمود : يك آيه در قرآن مجيد ! سؤال كرد كدام آيه ؟
فرمود : اين آيه كه خداوند مىفرمايد : * ( لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً ) * : « اگر آنها جدا مىشدند كافران را عذاب دردناكى مىكرديم » .
سپس افزود :
انه كان للَّه عز و جل ودائع مؤمنون فى اصلاب قوم كافرين و منافقين ، و لم يكن على ( ع ) ليقتل الآباء حتى تخرج الودائع ! . . . و كذلك
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 93
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٩٣