« عجل » ( بر وزن طفل ) به معنى گوساله است ( و اينكه بعضى گفتهاند به معنى گوسفند است با متون لغت سازگار نيست ) اين واژه در اصل از ماده « عجله » گرفته شده ، زيرا اين حيوان در اين سن و سال حركات عجولانه اى دارد كه وقتى بزرگ شد به كلى آن را كنار مىگذارد .
« سمين » به معنى فربه است ، و انتخاب چنين گوساله اى براى احترام به ميهمانان ، و استفاده بيشتر اطرافيان بوده است .
در آيه 69 سوره هود آمده است كه اين گوساله بريان بود ( بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ) هر چند آيه مورد بحث در اين باره سخنى نمىگويد ، اما منافاتى با آن ندارد .
« ابراهيم شخصا اين غذا را براى ميهمانان آورد و نزديك آنها گذارد » ( * ( فَقَرَّبَه إِلَيْهِمْ ) * ) .
ولى با كمال تعجب مشاهده كرد كه آنها دست به سوى غذا نمىبرند ، « گفت آيا غذا نمىخوريد » ؟ ! ( * ( قالَ أَ لا تَأْكُلُونَ ) * ) .
ابراهيم تصور مىكرد آنها از جنس بشرند « و هنگامى كه ديد دست به سوى غذا نمىبرند در دل احساس وحشت كرد » ( * ( فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ) * ) .
زيرا در آن زمان - و امروز هم در ميان بسيارى از اقوام كه پاىبند به اخلاق سنتى هستند - هر گاه كسى از غذاى ديگرى بخورد به او آزارى نمىرساند و خيانتى نمىكند ، و آنجا كه نمك خورند نمكدان را نمىشكنند ، و لذا اگر ميهمان دست به غذا نبرد اين گمان پيدا مىشد كه او براى كار خطرناكى آمده است . اين ضرب المثل نيز در عرب معروف است كه مىگويند « من لم ياكل طعامك لم يحفظ ذمامك » : « كسى كه غذاى تو را نخورد به پيمان تو وفا نخواهد كرد » .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 346
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤٦