بدون تحقيق به گروهى از روى نادانى آسيب برسانيد ، و از كرده خود پشيمان شويد « ! ( * ( أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ ) * ) .
همانگونه كه اگر پيامبر ص به گفته « وليد بن عقبه » عمل مىفرمود و با طايفه « بنى المصطلق » به عنوان يك قوم مرتد پيكار مىكرد فاجعه و مصيبت دردناكى به بار مىآمد .
از لحن آيه بعد چنين استفاده مىشود كه جمعى اصرار بر اين پيكار داشتند قرآن مىگويد : اين كار شايسته شما نيست ، اين عين جهالت و نادانى است و سرانجامش ندامت و پشيمانى خواهد بود .
جمعى از علماى علم اصول براى حجيت خبر واحد به اين آيه استدلال كردهاند ، چرا كه آيه مىگويد : تحقيق و تبين در خبر « فاسق » لازم است ، و مفهوم آن اين است كه اگر شخص « عادل » خبرى دهد بدون تحقيق مىتوان پذيرفت .
ولى به اين استدلال اشكالات فراوانى كردهاند كه از همه مهمتر دو ايراد است ، بقيه اهميت چندانى ندارد :
نخست اينكه استدلال فوق متوقف بر قبول « حجيت مفهوم وصف » است در حالى كه معروف اين است كه مفهوم وصف حجت نيست ( 1 ) .
ديگر اينكه علتى كه در ذيل آيه آمده است آن چنان گسترده است كه خبر « عادل » و « فاسق » هر دو را شامل مىشود ، زيرا عمل به خبر ظنى هر چه باشد احتمال پشيمانى و ندامت دارد .
و اما اين هر دو اشكال قابل حل است ، زيرا مفهوم وصف و هر قيد ديگر
هامش
( 1 ) بعضى گمان كردهاند كه اينجا از قبيل مفهوم شرط است ، و مفهوم شرط حجت است ، در حالى كه ارتباطى با مفهوم شرط ندارد ، بعلاوه جمله شرطيه در اينجا براى بيان موضوع است ، و مىدانيم در اين گونه موارد « جمله شرطيه » نيز داراى مفهوم نيست ( دقت كنيد ) .