ولى به همان اندازه كه حجيت خبر واحد ثقه به زندگى سامان مىبخشد ، تكيه بر اخبار غير موثق بسيار خطرناك ، و موجب از هم پاشيدگى نظام جامعهها است ، مصائب فراوانى به بار مىآورد ، حيثيت و حقوق اشخاص را به خطر مىاندازد ، و انسان را به بيراهه و انحراف مىكشاند ، و به تعبير جالب قرآن در آيه مورد بحث سرانجام مايه ندامت و پشيمانى خواهد بود .
اين نكته نيز قابل توجه است كه ساختن خبرهاى دروغين و تكيه بر اخبار غير موثق يكى از حربههاى قديمى نظامهاى جبار و استعمارى است كه به وسيله آن جو كاذبى ايجاد كرده ، و با فريب و اغفال مردم ناآگاه آنها را گمراه مىسازند ، و سرمايههاى آنها را به تاراج مىبرند .
اگر مسلمانان دقيقا به همين دستور الهى كه در اين آيه وارد شده عمل كنند و خبرهاى فاسقين را بدون تحقيق و تبين نپذيرند از اين بلاهاى بزرگ مصون خواهند ماند .
اين نكته نيز قابل توجه است كه مساله مهم وثوق و اعتماد به خود خبر است ، منتها گاهى اين وثوق از ناحيه اعتماد به « شخص خبر دهنده » حاصل مىشود ، و گاه از قرائن ديگرى از بيرون ، لذا در پاره اى از موارد با اينكه گوينده خبر فاسق است ما به خبر او اطمينان پيدا مىكنيم .
بنا بر اين اين وثوق و اعتماد از هر راهى حاصل شود ، خواه از طريق عدالت و تقوا و صداقت گوينده باشد ، و يا از قرائن خارجى ، براى ما معتبر است ، و سيره عقلا كه مورد امضاى شرع اسلام قرار گرفته ، نيز بر همين اساس است .
به همين دليل در فقه اسلامى مىبينيم بسيارى از اخبارى كه سند آنها ضعيف است ، به خاطر اينكه مورد « عمل مشهور » قرار گرفته ، و آنها از روى قرائنى به صحت خبر واقف شدهاند معيار عمل قرار مىگيرد ، و بر طبق آن فتوا مىدهند .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 157
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٧