شان نزول :
براى نخستين آيه مورد بحث دو شان نزول در تفاسير آمده است كه بعضى مانند « طبرسى » در « مجمع البيان » هر دو را ذكر كردهاند ، و بعضى مانند « قرطبى » و « نور الثقلين » و « فى ظلال القرآن » تنها به يكى اكتفاء كردهاند .
نخستين شان نزولى كه غالب مفسران آن را ذكر كردهاند اين است كه آيه * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ . . . ) * در باره « وليد بن عقبه » نازل شده است كه پيامبر ص او را براى جمعآورى زكات از قبيله « بنى المصطلق » اعزام داشت ، هنگامى كه اهل قبيله با خبر شدند كه نماينده رسول اللَّه ص مىآيد با خوشحالى به استقبال او شتافتند ، ولى از آنجا كه ميان آنها و « وليد » در جاهليت خصومت شديدى بود تصور كرد آنها به قصد كشتنش آمدهاند .
خدمت پيامبر ص بازگشت ( بى آنكه تحقيقى در مورد اين گمان كرده باشد ) و عرض كرد : آنها از پرداخت زكات خوددارى كردند ! ( و مىدانيم امتناع از پرداخت زكات يك نوع قيام بر ضد حكومت اسلامى تلقى مىشد ، بنا بر اين مدعى بود آنها مرتد شدهاند ! ) .
پيامبر ص سخت خشمگين شد ، و تصميم گرفت با آنها پيكار كند ، آيه فوق نازل شد ( و به مسلمانان دستور داد كه هر گاه فاسقى خبرى آورد در باره آن تحقيق كنيد ) ( 1 ) .
بعضى نيز بر آن افزودهاند كه بعد از اخبار « وليد » در باره ارتداد قبيله « بنى المصطلق » پيامبر ص به « خالد بن وليد بن مغيره » دستور داد به سراغ قبيله « بنى المصطلق » رود ، ولى فرمود شتابزده كارى انجام مده .
« خالد » شبانه به نزديكى قبيله رسيد ، و ماموران اطلاعاتى خود را براى
هامش
( 1 ) « تفسير مجمع البيان » جلد 9 صفحه 132 .