كار نخواهد بود ، و چون حيات و مرگ برزخى مطلقا با آن شباهتى ندارد سخنى از آن به ميان نيامده است ( 1 ) .
سومين سؤال اينكه نبودن مرگ در قيامت منحصر به بهشتيان نيست ، دوزخيان نيز مرگى ندارند ، پس چرا در آيه روى بهشتيان تكيه شده است ؟
مرحوم طبرسى در « مجمع البيان » جواب جالبى دارد ، مىگويد : اين به خاطر آن است كه بشارتى براى بهشتيان باشد كه حيات جاويدان گوارايى دارند ، اما براى دوزخيان كه هر لحظه از حياتشان براى آنها مرگى است و گويى پيوسته مىميرند و زنده مىشوند اين سخن مفهومى ندارد .
به هر حال تعبير به « لا يذوقون » ( نمىچشند ) در اينجا اشاره به اين است كه حتى كمترين آثارى از آثار مرگ نيز براى بهشتيان پيدا نمىشود .
جالب اينكه در حديثى از امام باقر ع مىخوانيم : « خداوند روز قيامت به بعضى از بهشتيان مىگويد :
و عزتى و جلالى ، و علوى و ارتفاع مكانى ، لانحلن له اليوم خمسة اشياء . . . الا انهم شباب لا يهرمون ، و اصحاء لا يسقمون ، و اغنياء لا يفتقرون ، و فرحون لا يحزنون ، و احياء لا يموتون ،
ثم تلى هذه الاية : * ( لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الأُولى ) * :
« به عزت و جلالم سوگند ، و به علو و بلندى مقامم قسم ، من پنج چيز را به او مىبخشم . . . آنها هميشه جوانند و پير نمىشوند ، تندرستند و بيمار نمىگردند ، توانگرند و فقير نخواهند شد ، خوشحالند و اندوهى به آنها راه نمىيابد ، و هميشه زندهاند و نمىميرند ، سپس اين آيه را تلاوت فرمود : * ( لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الأُولى ) * ( 2 ) .
هامش
( 1 ) در باره حيات و مرگ برزخى در جلد بيستم ذيل آيه 11 سوره مؤمن مشروحا بحث كردهايم .
( 2 ) « اصول كافى » مطابق نقل « تفسير نور الثقلين » جلد 4 صفحه 634 .