اين دفاع و طرفدارى افراطى گاه به جايى مىرسد كه بدترين افراد قبيله در نظر او زيبا ، و بهترين افراد قبيله ديگر در نظر او زشت و شوم است ، و همچنين آداب و سنتهاى زشت و زيبا ، و به تعبير ديگر تعصب نژادى پرده اى است از خود خواهى و جهل كه بر روى افكار و درك و عقل انسان قرار مىگيرد ، و قضاوت صحيح را از كار مىاندازد .
اين حالت عصبيت در ميان بعضى اقوام صورت حادترى دارد ، از جمله گروهى از عرب كه به تعصب ، معروف و مشهورند و در آيات فوق خوانديم ، تعصب عربى جاهلى تا آن حد بود كه اگر قرآن بر غير عرب نازل مىشد هرگز به آن ايمان نمىآوردند .
در روايات اسلامى نيز از موضوع تعصب به عنوان يك اخلاق مذموم ، شديدا نكوهش شده است تا آنجا كه در حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص مىخوانيم :
من كان فى قلبه حبة من خردل من عصبية بعثه اللَّه يوم القيامة مع اعراب الجاهلية :
« كسى كه در قلبش به اندازه دانه خردلى عصبيت باشد خداوند روز قيامت او را با اعراب جاهليت محشور مىكند » ( 1 ) .
و در حديث ديگرى از امام صادق ع مىخوانيم :
من تعصب او تعصب له فقد خلع ربقة الايمان من عنقه :
« كسى كه تعصب به خرج دهد يا براى او تعصب داشته باشند پيوند ايمان را از گردن خويش برداشته است » ( 2 ) .
از روايات اسلامى نيز استفاده مىشود كه : ابليس نخستين كسى بود كه تعصب به خرج داد .
على ع - چنان كه در نهج البلاغه آمده - بحث گويا و رسا و كوبنده اى در خطبه قاصعه در زمينه تعصب بيان فرموده است كه گوشه اى از آن را ذيلا
هامش
( 1 و 2 ) اصول كافى جلد 2 ( باب العصبيه ) ص 232 .