همانند غذاى سالم و حياتبخشى كه معده ناسالم ، آن را باز پس مىگرداند ( توجه داشته باشيد كه « سلكناه » از ماده « سلوك » به معنى « عبور از راه » است ، از سويى آمدن و از سوى ديگر خارج شدن .
لذا مىفرمايد : با اين حال اين قوم لجوج « به آن ايمان نمىآورند ، تا عذاب دردناك را با چشم خود ببينند » ( * ( لا يُؤْمِنُونَ بِه حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الأَلِيمَ ) * ) .
بعضى از مفسران احتمال ديگرى در تفسير آيه گفتهاند و آن اينكه : منظور از « * ( كَذلِكَ سَلَكْناه فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ ) * » اين است كه ما اين عصبيت و لجاجت و نفوذناپذيرى را در دلهاى مجرمان بر اثر جرم و گناهشان وارد ساختيم .
طبق اين معنى آيه فوق شبيه آيه خَتَمَ اللَّه عَلى قُلُوبِهِمْ : « خداوند بر دلهاى آنها مهر نهاده » خواهد بود .
ولى تفسير اول با آيات قبل و بعد هماهنگتر است ، لذا جمع عظيمى از مفسران نيز آن را برگزيدهاند ( 1 ) .
آرى آنها ايمان نمىآورند « تا عذاب الهى ناگهانى و بطور غافلگيرانه و در حالى كه آنها توجه ندارند دامانشان را فرو گيرد » ( * ( فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ ) * ) ( 2 ) .
بدون شك منظور از اين عذاب الهى كه آنها را ناگهانى فرو مىگيرد ،
هامش
( 1 ) در چند آيه فوق ، پنج ضمير مفرد در جملههاى « نزلناه » - « قرأه » - « ما كانوا به » « سلكناه » - « لا يؤمنون به » - وارد شده كه طبق تفسير اول همه آنها به قرآن بازمىگردد ، اما مطابق تفسير دوم بعضى به قرآن و بعضى به تعقيب و لجاجت و حالت نفوذناپذيرى بازمىگردد ، و اين بدون وجود قرينه مشكل است .
( 2 ) بايد توجه داشت كه جمله « فياتيهم » منصوب است و معطوف بر جمله « حتى يروا » مىباشد ، و معنى آن را در همين رابطه بايد بيان كرد .