نخست اينكه « آنها صداى آتش را نمىشنوند » ( * ( لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها ) * ) .
« حسيس » چنان كه ارباب لغت گفتهاند به معنى صداى محسوس است ، و به معنى خود حركت يا صدايى كه از حركت برمىخيزد نيز آمده است ، آتش دوزخ كه دائما در آتشگيره هايش مشغول پيشروى است ، داراى صداى مخصوصى است ، اين صدا از دو جهت وحشتناك است ، از نظر اينكه صداى آتش است و از نظر اينكه صداى پيشروى است .
مؤمنان راستين چون از جهنم دورند هرگز اين صداهاى وحشتناك به گوششان نمىخورد .
ديگر اينكه « آنها در آنچه بخواهند و مايل باشند به طور جاودان متنعمند » ( * ( وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خالِدُونَ ) * ) .
يعنى آنجا محدوديت اين جهان را ندارد كه انسان آرزوى بسيارى از نعمتها بكند و به آن دسترسى نداشته باشد ، هر نعمت مادى و معنوى كه بخواهد بدون استثناء در دسترس او است ، آن هم نه يك روز و دو روز بلكه در يك عمر جاويدان ! سوم اينكه « فزع اكبر آنها را غمگين نمىكند » ( * ( لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الأَكْبَرُ ) * ) .
« فزع اكبر » ( وحشت بزرگ ) را بعضى اشاره به وحشتهاى روز قيامت دانستهاند كه از هر وحشتى بزرگتر است ، و بعضى اشاره به « نفخه صور » و دگرگونيهاى پايان اين جهان و تزلزل عجيبى كه در اركان اين عالم مىافتد آن چنان كه در آيه 87 سوره نحل آمده است .
ولى از آنجا كه وحشت روز رستاخيز مسلما از آن هم مهمتر است تفسير اول صحيحتر به نظر مىرسد .
بالآخره آخرين لطف خدا در باره كسانى كه در اين آيات به آنها اشاره شده
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 510
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥١٠