و بعد از پايان كتابت نيز آن را مىپيچيدند و كنار مىگذاشتند و لذا هم نامهها و هم كتابهايشان شكل طومار داشت اين طومار ، « سجل » ناميده مىشد كه براى كتابت از آن استفاده شده بود .
در اين آيه تشبيه لطيفى نسبت به درنورديدن طومار عالم هستى در پايان دنيا شده است ، در حال حاضر اين طومار گشوده شده و تمام نقوش و خطوط آن خوانده مىشود و هر يك در جايى قرار دارد ، اما هنگامى كه فرمان رستاخيز فرا رسد ، اين طومار عظيم با تمام خطوط و نقوشش ، در هم پيچيده خواهد شد .
البته پيچيدن جهان به معنى فنا و نابودى آن نيست چنان كه بعضى پنداشتهاند بلكه به معنى درهم كوبيده شدن و جمع و جور شدن آن است ، و به تعبير ديگر شكل جهان به هم مىخورد اما مواد آن نابود نمىشود ، اين حقيقتى است كه از تعبيرات مختلف در آيات معاد ( مخصوصا بازگشت انسان از استخوان پوسيده و از قبرها ) به خوبى مشاهده مىشود .
سپس اضافه مىكند « همانگونه كه ما در آغاز آن را ايجاد كرديم باز هم برمىگردانيم » و اين كار مشكل و سختى در برابر قدرت عظيم ما نيست ( * ( كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُه ) * ) .
در حقيقت اين تعبير شبيه تعبيرى است كه در آيه 29 سوره اعراف آمده است كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ : « همانگونه كه شما را در آغاز ايجاد كرد باز مىگرداند » .
و يا همانند : وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْه : « او كسى است كه آفرينش را ايجاد كرد سپس آن را بازمىگرداند و اين بر او آسانتر است » ( روم - 27 ) ( 1 ) .
هامش
( 1 ) البته همانگونه كه در گذشته نيز اشاره كردهايم در مورد قدرت بىپايان خداوند مشكل و آسان وجود ندارد ، بلكه همه كاملا يكسان است بنا بر اين تعبيرى كه در آيه فوق به كار رفته است در واقع از ديدگاه انسانها است ( دقت كنيد ) .