همه تعليمات الهى در درون جان انسان و سرشت او وجود دارد ، و تعليمات انبياء آن را بارور مىسازد آن چنان كه گويى مطلبى را يادآورى مىكند .
نمىگوئيم تمام علوم و دانشها را انسان قبلا مىدانسته و از خاطر برده و نقش تعليم در اين جهان نقش يادآورى است ( آن چنان كه از افلاطون نقل مىكنند ) بلكه مىگوئيم مايه اصلى آنها در سرشت آدمى نهفته است ( دقت كنيد ) .
تعبير « من يخشى » نشان مىدهد كه تا يك نوع احساس مسئوليت كه قرآن نام آن را « خشيت و ترس » گذاشته در آدمى نباشد ، پذيراى حقايق نخواهد شد چرا كه قابليت قابل هم در بارور شدن هر بذر و دانه اى شرط است ، و در حقيقت اين تعبير شبيه چيزى است كه در آغاز سوره بقره مىخوانيم « هُدىً لِلْمُتَّقِينَ » ( قرآن مايه هدايت پرهيزكاران است ) .
سپس به معرفى خداوندى كه « نازل كننده قرآن » است مىپردازد ، تا از طريق شناخت او ، عظمت قرآن آشكارتر شود ، مىگويد : « اين قرآن از سوى كسى نازل شده است كه خالق زمين و آسمانهاى بلند و برافراشته است » ( * ( تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الأَرْضَ وَالسَّماواتِ الْعُلى ) * ) . ( 1 )
در حقيقت اين توصيف ، اشاره به ابتدا و انتهاى نزول قرآن مىكند ، انتهاى آن زمين و ابتدايش آسمانها به معنى وسيع كلمه ، و اگر در اينجا كلمه « و ما بينهما » - مانند بعضى ديگر از آيات قرآن - اضافه نشده ، شايد به خاطر همين است كه هدف بيان ابتدا و انتها بوده است .
به هر حال خداوندى كه قدرت و تدبير و حكمتش پهنه آسمان و زمين را
هامش
( 1 ) در اينكه « تنزيلا » از نظر اعراب چه محلى را دارد ، در ميان مفسران گفتگو است ، اما صحيحتر اين است كه « مفعول مطلق » باشد براى فعل مجهول محذوفى و در تقدير چنين بوده است « نزل تنزيلا ممن خلق الارض . . . » .