اشاره به اينكه دهانه غار كه معمولا تنگ است جايگاه آنها نبود ، بلكه قسمتهاى وسط غار را انتخاب كرده بودند كه هم از چشم بينندگان دور بود ، و هم از تابش مستقيم آفتاب .
در اينجا قرآن رشته سخن را قطع مىكند ، و به يك نتيجه گيرى معنوى مىپردازد ، چرا كه ذكر همه اين داستانها براى همين منظور است .
مىگويد : « اين از آيات خدا است ، هر كس را خدا هدايت كند هدايت يافته واقعى او است ، و هر كس را گمراه نمايد سرپرست و راهنمايى هرگز براى او نخواهى يافت » ( * ( ذلِكَ مِنْ آياتِ اللَّه مَنْ يَهْدِ اللَّه فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَه وَلِيًّا مُرْشِداً ) * ) .
آرى آنها كه در راه خدا گام بگذارند و براى او به جهاد برخيزند در هر قدمى آنان را مشمول لطف خود مىسازد ، نه فقط در اساس كار ، كه در جزئيات هم لطفش شامل حال آنها است .
3 - خواب آنها يك خواب عادى و معمولى نبود ، « اگر به آنها نگاه مىكردى ، خيال مىكردى آنها بيدارند ، در حالى كه در خواب فرو رفته بودند » ! ( * ( وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَهُمْ رُقُودٌ ) * ) .
و اين نشان مىدهد كه چشمان آنها كاملا باز بوده است ، درست همانند يك انسان بيدار ، اين حالت استثنايى شايد براى آن بوده كه حيوانات موذى به آنان نزديك نشوند چرا كه از انسان بيدار مىترسند ، و يا به خاطر اينكه منظره رعبانگيزى پيدا كنند كه هيچ انسانى جرات ننمايد به آنها نزديك شود ، و اين خود يك سپر حفاظتى براى آنها بوده باشد .
4 - براى اينكه بر اثر گذشت ساليان دراز از اين خواب طولانى ، اندام آنها نپوسد : « ما آنها را به سمت راست و چپ مىگردانديم » ( * ( وَنُقَلِّبُهُمْ
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 369
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٩