جواب ايجاب مىكند كه منظور هدايت به طريق رهايى از عذاب است .
اتفاقا همين تعبير ( هدايت ) در مورد رسيدن به نعمتهاى بهشتى نيز ديده مىشود ، آنجا كه از زبان بهشتيان مىخوانيم : وَقالُوا الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي هَدانا لِهذا وَما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه : « مىگويند شكر خدايى را كه ما را به چنين نعمتهايى هدايت كرد و اگر توفيق و هدايت او نبود ما به اينها راه نمى - يافتيم » ( اعراف - 43 ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه « رهبران ضلالت » هنگامى كه خود را در برابر تقاضاى پيروانشان مىبينند براى اينكه گناه را از خود دور كنند و همانگونه كه رسم همه پرچمداران ضلالت است خرابكارى خود را به گردن ديگران بيندازند ، با وقاحت تمام مىگويند ما چه كنيم ، اگر خدا ما را به راه راست هدايت مىكرد ما هم شما را هدايت مىكرديم ! يعنى ما مجبور بوديم و از خود اراده اى نداشتيم .
اين همان منطق شيطان است كه براى تبرئه خويش رسما نسبت جبر به خداوند عادل داد و گفت : « فَبِما أَغْوَيْتَنِي لأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ » :
« اكنون كه مرا گمراه كردى من در كمين آنها بر سر راه مستقيم تو مىنشينم » ( و آنها را منحرف مىسازم ) ( اعراف - 16 ) .
ولى بايد توجه داشت مستكبران چه بخواهند و چه نخواهند بار مسئوليت گناه پيروان خويش را طبق صريح آيات قرآن و روايات بر دوش مىكشند چرا كه آنها بنيانگذار انحراف و عامل گمراهى بودند ، بىآنكه از مسئوليت و مجازات پيروان چيزى كاسته شود .
3 - رساترين بيان در مذمت تقليد كوركورانه :
از آيه فوق به خوبى روشن مىشود كه :
اولا - كسانى كه چشم و گوش بسته دنبال اين و آن مىافتند و به اصطلاح