شما درباره خود كه از قبل داشتيد ( و اطاعت مرا همرديف اطاعت خدا قرار داديد ) بيزار و كافرم ، مسلما ستمكاران عذاب دردناكى دارند .
23 - و آنها كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند به باغهاى بهشت داخل مىشوند ، باغهايى كه نهرها از زير درختانش جارى است ، جاودانه به اذن پروردگارشان در آن ميمانند ، و تحيت آنها در آن سلام است .
تفسير : گفتگوى صريح شيطان و پيروانش
در چند آيه قبل اشاره اى به مجازات سخت و دردناك منحرفان لجوج و بى ايمان شده بود ، آيات مورد بحث همين معنى را تعقيب و تكميل مىكند .
نخست مىگويد : « در روز قيامت همه به جباران و ظالمان و كافران اعم از تابع و متبوع ، پيرو و پيشوا در پيشگاه خداوند ظاهر مىشوند » ( * ( وَبَرَزُوا لِلَّه جَمِيعاً ) * ) ( 1 ) .
و در اين هنگام ضعفاء يعنى پيروان نادانى كه با تقليد كوركورانه ، خود را به وادى ضلالت افكندند به مستكبرانى كه عامل گمراهى آنها بودند مىگويند :
« ما پيرو شما بوديم آيا ممكن است اكنون كه به خاطر رهبرى شما به اين همه عذاب و بلا گرفتار شدهايم ، شما هم سهمى از عذابهاى ما را بپذيريد تا از ما تخفيف داده شود » ؟ ( * ( فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّه مِنْ شَيْءٍ ) * ) .
اما آنها بلا فاصله مىگويند « اگر خدا ما را به سوى نجات از اين كيفر
هامش
( 1 ) بايد توجه داشت كه « برزوا » فعل ماضى است ولى در اينجا به معنى آينده است زيرا مسائل مربوط به قيامت آن چنان قطعى و تخلف ناپذير است كه در بسيارى از آيات قرآن با صيغه ى ماضى بيان شده است همانگونه كه فى المثل ما درباره كسى كه بيمار است و يقين داريم خواهد مرد مىگوئيم : فلان كس از دنيا رفت !