مشيت خداوند از حكمت او جدا نيست و هميشه روى حساب لياقتها و شايستگيها است .
ديگر اينكه : اين مساله به معنى نفى عالم اسباب نمىباشد ، چرا كه عالم اسباب يعنى جهان تكوين ، نيز خواست خدا و مشيت تكوينى خدا است ، و هيچگاه از مشيت تشريعى او جدا نخواهد بود .
به عبارت روشنتر اراده خدا در زمينه وسعت و تنگى روزى ، مشروط به شرائطى است كه بر زندگى انسانها حكمفرماست ، و تلاشها و كوششها و اخلاصها و فداكاريها ، و به عكس سستى و تنبلى و بخل و آلودگى نيتها ، نقش تعيين كننده اى در آن دارد ، به همين دليل قرآن مجيد كرارا انسان را در گرو سعى و كوشش و تلاش و فعاليت خود شمرده ، و بهره او را از زندگى به ميزان سعى و تلاشش مىداند .
لذا در كتاب وسائل الشيعه در كتاب تجارت و كسب و كار بابى در زمينه تلاش و كوشش براى تحصيل رزق و روزى عنوان كرده و احاديث متعددى در اين زمينه بيان مىدارد ، نيز ابواب ديگرى در مذمت « بيكارى » ، « پرخوابى » ، « تنبلى » در طريق تحصيل نيازمنديهاى زندگى منعقد ساخته است .
از جمله در حديثى كه از امير مؤمنان ع در اين ابواب نقل شده مىخوانيم كه فرمود :
ان الاشياء لما ازدوجت ازدوج الكسل و العجز فنتجا بينهما الفقر
: « هنگامى كه موجودات در آغاز با هم ازدواج كردند ، تنبلى و ناتوانى با هم پيمان زوجيت بستند و فرزندى از آنها بنام » فقر « متولد شد » ! ( 1 ) .
و در حديثى ديگر از امام صادق ع مىخوانيم :
لا تكسلوا فى طلب معايشكم فان آباءنا كانوا يركضون فيها و يطلبونها :
« در طلب روزى و نيازهاى زندگى تنبلى نكنيد چرا كه پدران و نياكان ما به دنبال آن مىدويدند و آن را طلب مىكردند » ! ( 2 ) .
هامش
( 1 ) و ( 2 ) وسائل الشيعه جلد 12 صفحه 38 .