متشبث شد ، گاهى نخستين مرحله امر به معروف و نهى از منكر ، يعنى نصيحت و اندرز و تذكرات ، كافى است ، ولى زمانى هم فرا مىرسد كه بايد به آخرين درجه شدت عمل يعنى جنگ متوسل شد .
ضمنا تعبير به فساد فى الارض ما را به يك واقعيت در زندگى اجتماعى انسانها رهنمون مىشود و آن اينكه مفاسد اجتماعى ، معمولا موضعى نخواهند بود و در يك منطقه نمىتوان آنها را محصور ساخت ، بلكه در سطح اجتماع و در روى زمين گسترش پيدا مىكنند و از يك گروه به گروه ديگر سرايت خواهد كرد .
اين نكته نيز از آيات قرآن به خوبى استفاده مىشود كه يكى از اهداف بزرگ بعثت پيامبران پايان دادن به هر گونه فساد در ارض ( به معنى وسيعش ) بوده است آن چنان كه از قول شعيب پيامبر بزرگ الهى مىخوانيم : إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ او در برابر فساد آن قوم سركش مىگويد « تنها هدف من اين است كه تا آنجا كه در قدرت دارم به مبارزه با فساد بر خيزم و اصلاح كنم » ( هود - 88 ) .
2 - روزى بدست خدا است اما ! . . .
تنها آيات فوق نيست كه مىگويد كم و زياد روزى بدست خدا است ، از آيات مختلف ديگر قرآن نيز همين معنى ، به خوبى استفاده مىشود كه خدا روزى هر كس را بخواهد وسيع و روزى هر كس را بخواهد محدود مىسازد ، اما اين سخن به آن معنى نيست كه بعضى از جاهلان پنداشتهاند كه بايد دست از فعاليت كشيد و در گوشه اى نشست تا خدا آنچه مقدر است برساند ، اين گونه افراد كه تفكر منفىشان دستاويز خوبى است براى آنها كه مذهب را « مخدر » مىدانند ، از دو نكته اساسى غافلند :
نخست اينكه خواستن و مشيت و اراده الهى كه در اين آيات به آن اشاره شده يك مساله دلبخواه و بىحساب نيست ، بلكه همانگونه كه سابقا هم گفته ايم