مىخوانيم وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ : « كم فروشى نكنيد و حق مردم را كم نگذاريد و در زمين فساد نكنيد » ( هود - 85 ) .
و بالآخره گاهى به معنى به هم ريختن نظام عالم هستى و جهان آفرينش آمده است لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّه لَفَسَدَتا : « اگر در زمين و آسمان غير از خداوند يگانه » اللَّه « ، خدايان ديگرى بودند فاسد مىشدند » ( انبياء - 22 ) .
از مجموع اين آيات كه در سورههاى مختلف قرآن آمده به خوبى استفاده مىشود كه فساد به طور كلى ، يا فساد فى الارض يك معنى بسيار وسيع دارد كه بزرگترين جنايات همچون جنايات فرعون و ساير جباران ، و كارهاى كمتر از آن را و حتى گناهان همچون كمفروشى و تقلب در معامله را شامل مىشود ، و البته با توجه به مفهوم وسيع فساد كه هر گونه خروج از حد اعتدال را شامل مىشود ، اين وسعت كاملا قابل درك است .
و با توجه به اينكه مجازاتها بايد با ميزان جرم ، مطابقت داشته باشد روشن مىشود كه هر گروهى از اين « مفسدان » بايد يك نوع مجازات شوند و مجازات همه يك نواخت نيست .
حتى در آيه 33 سوره مائده كه « مفسد فى الارض » با « محارب با خدا و پيامبر » همراه ذكر شده ، چهار نوع ، مجازات مىبينيم كه حتما حاكم شرع بايد در هر مورد مجازاتى را كه با مقدار جنايت متناسب است برگزيند ( كشتن - بدار آويختن - قطع ايدى و ارجل - و تبعيد ) فقهاى ما در بحث محارب و مفسد فى الارض شرائط و حدود اين مجازاتها را در كتب فقهى مشروحا بيان كردهاند ( 1 ) .
و نيز براى ريشه كن كردن اين گونه مفاسد ، در هر مورد بايد به وسيله اى
هامش
( 1 ) ما نيز در ذيل آيه 33 سوره مائده ( جلد 4 صفحه 358 به بعد ) شرح لازم را در اين زمينه بيان نموديم .