نظير اين معنى در آيات ديگر قرآن به تعبيرهاى ديگرى آمده است مانند أَ فَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حاصِباً ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا : « آيا شما ايمن هستيد از اينكه خداوند در گوشه اى از زمين شما را فرو ببرد يا سنگريزه اى از آسمان بر شما ببارد و سپس نگهبانى براى خود نيابيد » ( سوره اسراء آيه 68 ) .
و اين همان چيزى است كه در علم كلام و اصول از آن به عنوان قاعده « لزوم دفع ضرر محتمل » تعبير مىشود ( 1 ) .
در آيه بعد چهارمين پاسخ را به آنها مىگويد و آن اينكه « اگر شما گمان مىكنيد كه به هنگام نزول عذاب ايمان بياوريد و ايمان شما پذيرفته شود ، اين خيال باطلى است » ( * ( أَ ثُمَّ إِذا ما وَقَعَ آمَنْتُمْ بِه ) * ) .
چرا كه پس از نزول عذاب ، درهاى توبه به روى شما بسته مىشود و ايمان كمترين اثرى ندارد ، بلكه « به شما گفته مىشود حالا ايمان مىآوريد ، در حالى كه قبلا از روى استهزاء و انكار تعجيل براى عذاب را مىخواستيد » ؟ ( * ( آلآنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِه تَسْتَعْجِلُونَ ) * ) .
اين مجازات دنياى آنها است ، « سپس در روز رستاخيز به كسانى كه ستم
هامش
( 1 ) از آنچه در بالا گفتيم روشن مىشود كه آيه فوق كه مشتمل بر قضيه شرطيه است ، شرط آن ذكر شده و جزاى آن در تقدير است و جمله * ( ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْه الْمُجْرِمُونَ ) * جمله مستقلى است و تقدير آيه چنين است : * ( أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُه بَياتاً أَوْ نَهاراً ) * كنتم تقدرون على دفعه او تعدونه امرا محالا فاذا كان الامر كذلك ما * ( ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْه الْمُجْرِمُونَ ) * - و اينكه بعضى احتمال دادهاند جمله ما ذا يستعجل . . . جزاى شرط باشد بسيار بعيد است ( دقت كنيد ) .