توبه و جبران همانگونه كه از آيات متعددى از قرآن مجيد استفاده مىشود توبه تنها ندامت و پشيمانى از گناه نيست ، بلكه بايد توام با اصلاح و جبران نيز باشد ، اين جبران مخصوصا ممكن است به صورت كمكهاى بلا عوض به نيازمندان باشد چنان كه در آيات فوق ، و در داستان « ابو لبابه » خوانديم .
و اين تفاوت نمىكند كه گناه يك گناه مالى باشد ، يا گناه ديگر ، همانگونه كه در مسئله متخلفان از جنگ تبوك خوانديم ، در واقع هدف اين است كه روح آلوده به گناه ، با عمل صالح و شايسته اى شستشو شود ، و پاكى نخستين و فطرى را بازيابد .
در آيه بعد بحثهاى گذشته را به شكل تازه اى تاكيد مىكند و به پيامبر ص دستور مىدهد كه به همه مردم اين موضوع را ابلاغ كن « و بگو اعمال و وظائف خود را انجام دهيد ، و بدانيد هم خدا و هم رسولش و هم مؤمنان اعمال شما را خواهند ديد » ( * ( وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّه عَمَلَكُمْ وَرَسُولُه وَالْمُؤْمِنُونَ ) * ) .
اشاره به اينكه كسى تصور نكند اگر در خلوتگاه يا در ميان جمع عملى را انجام مىدهد از ديدگاه علم خدا مخفى و پنهان مىماند ، بلكه علاوه بر خداوند ، پيامبر ص و مؤمنان نيز از آن آگاهند .
توجه و ايمان به اين حقيقت چه اثر عميق و فوق العاده اى در پاكسازى اعمال و نيات دارد ، معمولا اگر انسان حس كند حتى يك نفر مراقب او است وضع خود را چنان مىكند كه مورد ايراد نباشد تا چه رسد به اينكه احساس نمايد كه خدا و پيامبر ص و مؤمنان از اعمال او آگاه مىشوند .
اين آگاهى مقدمه پاداش و يا كيفرى است كه در جهان ديگر در انتظار او است ، لذا به دنبال اين جمله مىافزايد : « و به زودى به سوى كسى كه آگاه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 124
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢٤