باز در روايت ديگرى از امام على بن موسى الرضا ع مىخوانيم كه شخصى به خدمتش عرض كرد براى من و خانوادهام دعائى فرما ، فرمود مگر من دعا نمىكنم ؟
و اللَّه ان اعمالكم لتعرض على فى كل يوم و ليله
« به خدا سوگند ، اعمال شما هر شب و روز بر من عرضه مىشود » .
راوى اين حديث مىگويد اين سخن بر من گران آمد ، امام متوجه شد و به من فرمود :
ا ما تقرا كتاب اللَّه عز و جل * ( وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّه عَمَلَكُمْ وَرَسُولُه وَالْمُؤْمِنُونَ ) * ، هو و اللَّه على بن ابى طالب
: « آيا كتاب خداوند عز و جل را نمىخوانى كه ميگويد : عمل كنيد خدا و پيامبرش و مؤمنان عمل شما را مىبينند به خدا سوگند منظور از مؤمنان على بن ابى طالب ( و امامان ديگر از فرزندان او ) مىباشد ( 1 ) .
البته در بعضى از اين اخبار تنها سخن از پيامبر ص به ميان آمده و در پاره اى از على ع ، و در بعضى پيامبر و امامان همگى ذكر شدهاند ، همانطور كه بعضى تنها عصر پنجشنبه را وقت عرض اعمال مىشمرند ، و بعضى همه روز ، و بعضى هفته اى دو بار و بعضى در آغاز هر ماه و بعضى بهنگام مرگ و گذاردن در قبر .
روشن است كه اين روايات منافاتى با هم ندارند ، و همه آنها مىتواند صحيح باشد ، درست همانند اينكه در بسيارى از مؤسسات گزارش كار كرد ، روزانه را همه روز ، و گزارش كار هفته را در پايان هفته ، و گزارش كار ماه يا سال را در پايان ماه يا سال به مقامات بالاتر مىدهند .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه آيا از خود آيه فوق منهاى رواياتى كه در تفسير آن وارد شده است اين موضوع را مىتوان استفاده كرد و يا همانگونه كه مفسران اهل سنت گفتهاند آيه اشاره به يك مسئله عادى دارد و آن اينكه انسان هر عملى انجام دهد ، خواه ناخواه ظاهر خواهد شد ، و علاوه بر خداوند ،
هامش
( 1 ) اصول كافى جلد 1 صفحه 171 ( باب عرض الاعمال ) .